TONBAK (TOMBAK)
The Tombak is a goblet-shaped drum carved from solid Tombak Persian Music Instrumentmulberry wood and covered at the wide end with lamb or goat skin. It is held horizontally and played with both hands. The finger technique is extremely elaborate and consists of rolling and snapping the fingers in various ways which allow for a great variety of sounds.
The rich variety of tones and textures on this instrument allows the player to punctuate and ornament the melodic phrases as well as create rhythmical patterns. Tom and bak are onomatopoeias for two basic strokes, one low (tom) in the center, and one high (bak) on the side of the membrane.
تُمبَک، (تنبک، دمبک، دنبک یا ضَرب) یکی از سازهای کوبه ای پوستی است و از نظر سازشناسی جزء طبل های جام شکل محسوب می شود که از این خانواده می توان به سازهای مشابه مانند داربوکا در کشورهای عربی و ترکیه و همچنین زیربغلی در افغانستان اشاره کرد. قدمت تنبک با نام های پهلوی دمبلک و تنبور به پیش از اسلام می رسد و طبق نظر دکتر معین دمبک صورت دگرگون شدهٔ همین نام است. از دیدگاه زبان شناسان واژه Tambourine که در زبان های اروپایی برای تمبک به کار می رود از واژهٔ تنبور پهلوی وام گرفته شده است.
تمبک در چند دهه اخیر پیشرفت چشمگیری کرده و به عنوان سازی تکنواز و مستقل مطرح شده است. این پیشرفت مرهون تلاش استادان این ساز است که در این میان نقش استاد حسین تهرانی به قدری اهمیت می یابد که از او می توان با عنوان پدر تنبک نوازی نوین ایران یاد کرد. در جهانی ساختن این ساز، مرحوم ناصر فرهنگ فر، مرحوم امیر ناصر افتتاح، استاد محمد اسماعیلی، پژمان حدادی و بهمن رجبی نیز نقش مهمی داشته اند.
دربارهٔ وجه تسمیه این ساز، هنوز یک رای نهایی حاصل نشده است. گروهی معتقدند که نام این ساز در اصل تنبک بوده و تبدیل آن به تمبک به دلیل قلب حرف «ن» ساکن به «م»، قبل از حرف «ب» است؛ مثل اتفاقی که در تلفظ واژهٔ «شنبه» می افتد. اما گروهی دیگر اعتقاد دارند که صورت «تنبک» منشاء منطقی نداشته و به همین دلیل به اشتباه در میان مردم رواج یافته است. اما در نوازندگی این ساز از تکنیک هایی به نام های «تُم»، «بک»، «پلنگ» و «ریز» استفاده می شود. بنابراین چندان بعید نیست اگر نامگذاری «تمبک» بر اساس همین اسامی صورت گرفته باشد.