چند بشايد به صبر ديده فرودوختن


چند بشايد به صبر ديده فرودوختن *** خرمن ما را نماند حيله بجز سوختن

گر نظر صدق را نام گنه مي*نهند *** حاصل ما هيچ نيست جز گنه اندوختن

چند به شب در سماع جامه دريدن ز شوق *** روز دگر بامداد پاره بر او دوختن

زهد نخواهد خريد چاره رنجور عشق *** شمع و شرابست و شيد پيش تو نفروختن

تا به كدام آبروي ذكر وصالت كنيم *** شكر خيالت هنوز مي*نتوان توختن

لهجه شيرين من پيش دهان تو چيست *** در نظر آفتاب مشعله افروختن

منطق سعدي شنيد حاسد و حيران بماند *** چاره او خامشيست يا سخن آموختن

گر متصور شدي با تو درآميختن


گر متصور شدي با تو درآميختن *** حيف نبودي وجود در قدمت ريختن

فكرت من در تو نيست در قلم قدرتيست *** كو بتواند چنين صورتي انگيختن

كيست كه مرهم نهد بر دل مجروح عشق *** كش نه مجال وقوف نه ره بگسيختن

داعيه شوق نيست رفتن و بازآمدن *** قاعده مهر نيست بستن و بگسيختن

آب روان سرشك و آتش سوزان آه *** پيش تو بادست و خاك بر سر خود بيختن

هر كه به شب شمع وار در نظر شاهديست *** باك ندارد به روز كشتن و آويختن

خوي تو با دوستان تلخ سخن گفتنست *** چاره سعدي حديث با شكر آميختن

نبايستي هم اول مهر بستن


نبايستي هم اول مهر بستن *** چو در دل داشتي پيمان شكستن

به ناز وصل پروردن يكي را *** خطا كردي به تيغ هجر خستن

دگربار از پري رويان جماش *** نمي*بايد وفاي عهد جستن

اگر كنجي به دست آرم دگربار *** منم زين نوبت و تنها نشستن

وليكن صبر تنهايي محالست *** كه نتوان در به روي دوست بستن

همي*گويم بگريم در غمت زار *** دگر گويم بخندي بر گرستن

گر آزادم كني ور بنده خواني *** مرا زين قيد ممكن نيست جستن

گرم دشمن شوي ور دوست گيري *** نخواهم دستت از دامن گسستن

قياس آنست سعدي كز كمندش *** به جان دادن تواني بازرستن

خلاف دوستي كردن به ترك دوستان گفتن


خلاف دوستي كردن به ترك دوستان گفتن *** نبايستي نمود اين روي و ديگربار بنهفتن

گدايي پادشاهي را به شوخي دوست مي*دارد *** نه بي او مي*توان بودن نه با او مي*توان گفتن

هزارم درد مي*باشد كه مي*گويم نهان دارم *** لبم با هم نمي*آيد چو غنچه روز بشكفتن

ز دستم بر نمي*خيزد كه انصاف از تو بستانم *** روا داري گناه خويش وان گه بر من آشفتن

كه مي*گويد به بالاي تو ماند سرو بستاني *** بياور در چمن سروي كه بتواند چنين رفتن

چنانت دوست مي*دارم كه وصلم دل نمي*خواهد *** كمال دوستي باشد مراد از دوست نگرفتن

مراد خسرو از شيرين كناري بود و آغوشي *** محبت كار فرهادست و كوه بيستون سفتن

نصيحت گفتن آسانست سرگردان عاشق را *** وليكن با كه مي*گويي كه نتواند پريرفتن

شكايت پيش از اين حالت به نزديكان و غمخواران *** ز دست خواب مي*كردم كنون از دست ناخفتن

گر از شمشير برگردي نه عالي همتي سعدي *** تو كز نيشي بيازردي نخواهي انگبين رفتن

سهل باشد به ترك جان گفتن


سهل باشد به ترك جان گفتن *** ترك جانان نمي*توان گفتن

هر چه زان تلختر بخواهي گفت *** شكرينست از آن دهان گفتن

توبه كرديم پيش بالايت *** سخن سرو بوستان گفتن

آن چنان وهم در تو حيرانست *** كه نمي*داندت نشان گفتن

به كمندي درم كه ممكن نيست *** رستگاري به الامان گفتن

دفتري در تو وضع مي*كردم *** متردد شدم در آن گفتن

كه تو شيرينتري از آن شيرين *** كه بشايد به داستان گفتن

بلبلان نيك زهره مي*دارند *** با گل از دست باغبان گفتن

من نمي*يارم از جفاي رقيب *** درد با يار مهربان گفتن

وان كه با يار هودجش نظرست *** نتواند به ساربان گفتن

سخن سر به مهر دوست به دوست *** حيف باشد به ترجمان گفتن

اين حكايت كه مي*كند سعدي *** بس بخواهند در جهان گفتن

طوطي نگويد از تو دلاويزتر سخن


طوطي نگويد از تو دلاويزتر سخن *** با شهد مي*رود ز دهانت به در سخن

گر من نگويمت كه تو شيرين عالمي *** تو خويشتن دليل بياري به هر سخن

واجب بود كه بر سخنت آفرين كنند *** ليكن مجال گفت نباشد تو در سخن

در هيچ بوستان چو تو سروي نيامدست *** بادام چشم و پسته دهان و شكرسخن

هرگز شنيده*اي ز بن سرو بوي مشك *** يا گوش كرده*اي ز دهان قمر سخن

انصاف نيست پيش تو گفتن حديث خويش *** من عهد مي*كنم كه نگويم دگر سخن

چشمان دلبرت به نظر سحر مي*كنند *** من خود چگونه گويمت اندر نظر سخن

اي باد اگر مجال سخن گفتنت بود *** در گوش آن ملول بگوي اين قدر سخن

وصفي چنان كه لايق حسنت نمي*رود *** آشفته حال را نبود معتبر سخن

در مي*چكد ز منطق سعدي به جاي شعر *** گر سيم داشتي بنوشتي به زر سخن

دانندش اهل فضل كه مسكين غريق بود *** هر گه كه در سفينه ببينند ترسخن

چه خوش بود دو دلارام دست در گردن


چه خوش بود دو دلارام دست در گردن *** به هم نشستن و حلواي آشتي خوردن

به روزگار عزيزان كه روزگار عزيز *** دريغ باشد بي دوستان به سر بردن

اگر هزار جفا سروقامتي بكند *** چو خود بيايد عررش ببايد آوردن

چه شكر گويمت اي باد مشك بوي وصال *** كه بوستان اميدم بخواست پژمردن

فراق روي تو هر روز نفس كشتن بود *** نظر به شخص تو امروز روح پروردن

كسي كه قيمت ايام وصل نشناسد *** ببايدش دو سه روزي مفارقت كردن

اگر سري برود بي*گناه در پايي *** به خرده*اي ز بزرگان نشايد آزردن

به تازيانه گرفتم كه بي دلي بزني *** كجا تواند رفتن كمند در گردن

كمال شوق ندارند عاشقان صبور *** كه احتمال ندارد بر آتش افسردن

گر آدمي صفتي سعديا به عشق بمير *** كه مرهب حيوانست همچنين مردن

دست با سرو روان چون نرسد در گردن


دست با سرو روان چون نرسد در گردن *** چاره*اي نيست بجز ديدن و حسرت خوردن

آدمي را كه طلب هست و توانايي نيست *** صبر اگر هست و گر نيست ببايد كردن

بند بر پاي توقف چه كند گر نكند *** شرط عشقست بلا ديدن و پاي افشردن

روي در خاك در دوست ببايد ماليد *** چون ميسر نشود روي به روي آوردن

نيم جاني چه بود تا ندهد دوست به دوست *** كه به صد جان دل جانان نتوان آزردن

سهل باشد سخن سخت كه خوبان گويند *** جور شيرين دهنان تلخ نباشد بردن

هيچ شك مي*نكنم كآهوي مشكين تتار *** شرم دارد ز تو مشكين خط آهوگردن

روزي اندر سر كار تو كنم جان عزيز *** پيش بالاي تو باري چو ببايد مردن

سعديا ديده نگه داشتن از صورت خوب *** نه چنانست كه دل دادن و جان پروردن

ميان باغ حرامست بي تو گرديدن


ميان باغ حرامست بي تو گرديدن *** كه خار با تو مرا به كه بي تو گل چيدن

و گر به جام برم بي تو دست در مجلس *** حرام صرف بود بي تو باده نوشيدن

خم دو زلف تو بر لاله حلقه در حلقه *** به سنگ خاره درآموخت عشق ورزيدن

اگر جماعت چين صورت تو بت بينند *** شوند جمله پشيمان ز بت پرستيدن

كساد نرخ شكر در جهان پديد آيد *** دهان چو بازگشايي به وقت خنديدن

به جاي خشك بمانند سروهاي چمن *** چو قامت تو ببينند در خراميدن

من گداي كه باشم كه دم زنم ز لبت *** سعادتم چه بود خاك پات بوسيدن

به عشق مستي و رسواييم خوشست از آنك *** نكو نباشد با عشق زهد ورزيدن

نشاط زاهد از انواع طاعتست و ورع *** صفاي عارف از ابروي نيكوان ديدن

عنايت تو چو با جان سعديست چه باك *** چه غم خورد گه حشر از گناه سنجيدن

تا كي اي جان اثر وصل تو نتوان ديدن


تا كي اي جان اثر وصل تو نتوان ديدن *** كه ندارد دل من طاقت هجران ديدن

بر سر كوي تو گر خوي تو اين خواهد بود *** دل نهادم به جفاهاي فراوان ديدن

عقل بي خويشتن از عشق تو ديدن تا چند *** خويشتن بي*دل و دل بي سر و سامان ديدن

تن به زير قدمت خاك توان كرد وليك *** گرد بر گوشه نعلين تو نتوان ديدن

هر شبم زلف سياه تو نمايند به خواب *** تا چه آيد به من از خواب پريشان ديدن

با وجود رخ و بالاي تو كوته نظريست *** در گلستان شدن و سرو خرامان ديدن

گر بر اين چاه زنخدان تو ره بردي خضر *** بي نياز آمدي از چشمه حيوان ديدن

هر دل سوخته كاندر خم زلف تو فتاد *** گوي از آن به نتوان در خم چوگان ديدن

آن چه از نرگس مخمور تو در چشم منست *** برنخيزد به گل و لاله و ريحان ديدن

سعديا حسرت بيهوده مخور داني چيست *** چاره كار تو جان دادن و جانان ديدن