چه روي و موي و بناگوش و خط و خالست اين


چه روي و موي و بناگوش و خط و خالست اين *** چه قد و قامت و رفتار و اعتدالست اين

كسي كه در همه عمر اين صفت مطالعه كرد *** به ديگري نگرد يا به خود محالست اين

كمال حسن وجودت ز هر كه پرسيدم *** جواب داد كه در غايت كمالست اين

نماز شام به بام ار كسي نگاه كند *** دو ابروان تو گويد مگر هلالست اين

لبت به خون عزيزان كه مي*خوري لعلست *** تو خود بگوي كه خون مي*خوري حلالست اين

چنان به ياد تو شادم كه فرق مي*نكنم *** ز دوستي كه فراقست يا وصالست اين

شبي خيال تو گفتم ببينم اندر خواب *** ولي ز فكر تو خواب آيدم خيالست اين

درازناي شب از چشم دردمندان پرس *** عزيز من كه شبي يا هزار سالست اين

قلم به ياد تو در مي*چكاند از دستم *** مداد نيست كز او مي*رود زلالست اين

كسان به حال پريشان سعدي از غم عشق *** زنخ زنند و ندانند تا چه حالست اين

اي چشم تو دلفريب و جادو


اي چشم تو دلفريب و جادو *** در چشم تو خيره چشم آهو

در چشم مني و غايب از چشم *** زان چشم همي*كنم به هر سو

صد چشمه ز چشم من گشايد *** چون چشم برافكنم بر آن رو

چشمم بستي به زلف دلبند *** هوشم بردي به چشم جادو

هر شب چو چراغ چشم دارم *** تا چشم من و چراغ من كو

اين چشم و دهان و گردن و گوش *** چشمت مرساد و دست و بازو

مه گر چه به چشم خلق زيباست *** تو خوبتري به چشم و ابرو

با اين همه چشم زنگي شب *** چشم سيه تو راست هندو

سعدي بدو چشم تو كه دارد *** چشمي و هزار دانه لولو

من از دست كمانداران ابرو


من از دست كمانداران ابرو *** نمي*يارم گرر كردن به هر سو

دو چشمم خيره ماند از روشنايي *** ندانم قرص خورشيدست يا رو

بهشتست اين كه من ديدم نه رخسار *** كمندست آن كه وي دارد نه گيسو

لبان لعل چون خون كبوتر *** سواد زلف چون پر پرستو

نه آن سرپنجه دارد شوخ عيار *** كه با او بر توان آمد به بازو

همه جان خواهد از عشاق مشتاق *** ندارد سنگ كوچك در ترازو

نفس را بوي خوش چندين نباشد *** مگر در جيب دارد ناف آهو

لب خندان شيرين منطقش را *** نشايد گفت جز ضحاك جادو

غريبي سخت محبوب اوفتاده*ست *** به تركستان رويش خال هندو

عجب گر در چمن برپاي خيزد *** كه پيشش سرو ننشيند به زانو

و گر بنشيند اندر محفل عام *** دو صد فرياد برخيزد ز هر سو

به ياد روي گلبوي گل اندام *** همه شب خار دارم زير پهلو

تحمل كن جفاي يار سعدي *** كه جور نيكوان ذنبيست معفو

گفتم به عقل پاي برآرم ز بند او


گفتم به عقل پاي برآرم ز بند او *** روي خلاص نيست بجهد از كمند او

مستوجب ملامتي اي دل كه چند بار *** عقلت بگفت و گوش نكردي به پند او

آن بوستان ميوه شيرين كه دست جهد *** دشوار مي*رسد به درخت بلند او

گفتم عنان مركب تازي بگيرمش *** ليكن وصول نيست به گرد سمند او

سر در جهان نهادمي از دست او وليك *** از شهر او چگونه رود شهربند او

چشمم بدوخت از همه عالم به اتفاق *** تا جز در او نظر نكند مستمند او

گر خود به جاي مروحه شمشير مي*زند *** مسكين مگس كجا رود از پيش قند او

نوميد نيستم كه هم او مرهمي نهد *** ور نه به هيچ به نشود دردمند او

او خود مگر به لطف خداونديي كند *** ور نه ز ما چه بندگي آيد پسند او

سعدي چو صبر از اوت ميسر نمي*شود *** اوليتر آن كه صبر كني بر گزند او

صيد بيابان عشق چون بخورد تير او


صيد بيابان عشق چون بخورد تير او *** سر نتواند كشيد پاي ز زنجير او

گو به سنانم بدوز يا به خدنگم بزن *** گر به شكار آمدست دولت نخجير او

گفتم از آسيب عشق روي به عالم نهم *** عرصه عالم گرفت حسن جهان گير او

با همه تدبير خويش ما سپر انداختيم *** روي به ديوار صبر چشم به تقدير او

چاره مغلوب نيست جز سپر انداختن *** چون نتواند كه سر دركشد از تير او

كشته معشوق را درد نباشد كه خلق *** زنده به جانند و ما زنده به تأثير او

او به فغان آمدست زين همه تعجيل ما *** اي عجب و ما به جان زين همه تأخير او

در همه گيتي نگاه كردم و بازآمدم *** صورت كس خوب نيست پيش تصاوير او

سعدي شيرين زبان اين همه شور از كجا *** شاهد ما آيتيست وين همه تفسير او

آتشي از سوز عشق در دل داوود بود *** تا به فلك مي*رسد بانگ مزامير او

هر كه به خويشتن رود ره نبرد به سوي او


هر كه به خويشتن رود ره نبرد به سوي او *** بينش ما نياورد طاقت حسن روي او

باغ بنفشه و سمن بوي ندارد اي صبا *** غاليه*اي بساز از آن طره مشك بوي او

هر كس از او به قدر خويش آرزويي همي*كنند *** همت ما نمي*كند زو بجز آرزوي او

من به كمند او درم او به مراد خويشتن *** گر نرود به طبع من من بروم به خوي او

دفع زبان خصم را تا نشوند مطلع *** ديده به سوي ديگري دارم و دل به سوي او

دامن من به دست او روز قيامت اوفتد *** عمر به نقد مي*رود در سر گفت و گوي او

سعدي اگر برآيدت پاي به سنگ دم مزن *** روز نخست گفتمت سر نبري ز كوي او

راستي گويم به سروي ماند اين بالاي تو


راستي گويم به سروي ماند اين بالاي تو *** در عبارت مي*نيايد چهره زيباي تو

چون تو حاضر مي*شوي من غايب از خود مي*شوم *** بس كه حيران مي*بماند وهم در سيماي تو

كاشكي صد چشم از اين بي خوابتر بودي مرا *** تا نظر مي*كردمي در منظر زيباي تو

اي كه در دل جاي داري بر سر چشمم نشين *** كاندر آن بيغوله ترسم تنگ باشد جاي تو

گر ملامت مي*كنندم ور قيامت مي*شود *** بنده سر خواهد نهاد آن گه ز سر سوداي تو

در ازل رفته*ست ما را با تو پيوندي كه هست *** افتقار ما نه امروزست و استغناي تو

گر بخواني پادشاهي ور براني بنده*ايم *** راي ما سودي ندارد تا نباشد راي تو

ما قلم در سر كشيديم اختيار خويش را *** نفس ما قربان توست و رخت ما يغماي تو

ما سراپاي تو را اي سروتن چون جان خويش *** دوست مي*داريم و گر سر مي*رود در پاي تو

وين قباي صنعت سعدي كه در وي حشو نيست *** حد زيبايي ندارد خاصه بر بالاي تو

بيا كه در غم عشقت مشوشم بي تو


بيا كه در غم عشقت مشوشم بي تو *** بيا ببين كه در اين غم چه ناخوشم بي تو

شب از فراق تو مي*نالم اي پري رخسار *** چو روز گردد گويي در آتشم بي تو

دمي تو شربت وصلم نداده*اي جانا *** هميشه زهر فراقت همي چشم بي تو

اگر تو با من مسكين چنين كني جانا *** دو پايم از دو جهان نيز دركشم بي تو

پيام دادم و گفتم بيا خوشم مي*دار *** جواب دادي و گفتي كه من خوشم بي تو

اي طراوت برده از فردوس اعلا روي تو


اي طراوت برده از فردوس اعلا روي تو *** نادرست اندر نگارستان دنيي روي تو

دختران مصر را كاسد شود بازار حسن *** گر چو يوسف پرده بردارد به دعوي روي تو

گر چه از انگشت ماني برنيايد چون تو نقش *** هر دم انگشتي نهد بر نقش ماني روي تو

از گل و ماه و پري در چشم من زيباتري *** گل ز من دل برد يا مه يا پري ني روي تو

ماه و پروين از خجالت رخ فروپوشد اگر *** آفتاب آسا كند در شب تجلي روي تو

مردم چشمش بدرد پرده اعمي ز شوق *** گر درآيد در خيال چشم اعمي روي تو

روي هر صاحب جمالي را به مه خواندن خطاست *** گر رخي را ماه بايد خواند باري روي تو

رسم تقوا مي*نهد در عشقبازي راي من *** كوس غارت مي*زند در ملك تقوا روي تو

چون به هر وجهي بخواهد رفت جان از دست ما *** خوبتر وجهي ببايد جستن اولي روي تو

چشمم از زاري چو فرهادست و شيرين لعل تو *** عقلم از شورش چو مجنونست و ليلي روي تو

ملك زيبايي مسلم گشت فرمان تو را *** تا چنين خطي مزور كرد انشي روي تو

داشتند اصحاب خلوت حرف*ها بر من ز بد *** تا تجلي كرد در بازار تقوا روي تو

خرده بر سعدي مگير اي جان كه كاري خرد نيست *** سوختن در عشق وان گه ساختن بي روي تو

آن سرو ناز بين كه چه خوش مي*رود به راه


آن سرو ناز بين كه چه خوش مي*رود به راه *** وان چشم آهوانه كه چون مي*كند نگاه

تو سرو ديده*اي كه كمر بست بر ميان *** يا مه چارده كه به سر برنهد كلاه

گل با وجود او چو گياست پيش گل *** مه پيش روي او چو ستارست پيش ماه

سلطان صفت همي*رود و صد هزار دل *** با او چنان كه در پي سلطان رود سپاه

گويند از او حرر كن و راه گريز گير *** گويم كجا روم كه ندانم گريزگاه

اول نظر كه چاه زنخدان بديدمش *** گويي دراوفتاد دل از دست من به چاه

دل خود دريغ نيست كه از دست من برفت *** جان عزيز بر كف دستست گو بخواه

اي هر دو ديده پاي كه بر خاك مي*نهي *** آخر نه بر دو ديده من به كه خاك راه

حيفست از آن دهن كه تو داري جواب تلخ *** وان سينه سفيد كه دارد دل سياه

بيچارگان بر آتش مهرت بسوختند *** آه از تو سنگ دل كه چه نامهرباني آه

شهري به گفت و گوي تو در تنگناي شوق *** شب روز مي*كنند و تو در خواب صبحگاه

گفتم بنالم از تو به ياران و دوستان *** باشد كه دست ظلم بداري ز بي*گناه

بازم حفاظ دامن همت گرفت و گفت *** از دوست جز به دوست مبر سعديا پناه