خانه صاحب نظران مي*بري


خانه صاحب نظران مي*بري *** پرده پرهيزكنان مي*دري

گر تو پري چهره نپوشي نقاب *** توبه صوفي به زيان آوري

اين چه وجودست نمي*دانمت *** آدميي يا ملكي يا پري

گر همه سرمايه زيان مي*كند *** سود بود ديدن آن مشتري

نسخه اين روي به نقاش بر *** تا بكند توبه ز صورتگري

با تترت حاجت شمشير نيست *** حمله همي*آري و دل مي*بري

گر تو در آيينه تأمل كني *** صورت خود باز به ما ننگري

خسرو اگر عهد تو دريافتي *** دل به تو دادي كه تو شيرينتري

گر دري از خلق ببندم به روي *** بر تو نبندم كه به خاطر دري

سعدي اگر كشته شود در فراق *** زنده شود چون به سرش بگرري

داني چه گفت مرا آن بلبل سحري


داني چه گفت مرا آن بلبل سحري *** تو خود چه آدميي كز عشق بي*خبري

اشتر به شعر عرب در حالتست و طرب *** گر ذوق نيست تو را كژطبع جانوري

من هرگز از تو نظر با خويشتن نكنم *** بيننده تن ندهد هرگز به بي بصري

از بس كه در نظرم خوب آمدي صنما *** هر جا كه مي*نگرم گويي كه در نظري

ديگر نگه نكنم بالاي سرو چمن *** ديگر صفت نكنم رفتار كبك دري

كبك اين چنين نرود سرو اين چنين نچمد *** طاووس را نرسد پيش تو جلوه گري

هر گه كه مي*گرري من در تو مي*نگرم *** كز حسن قامت خود با كس نمي*نگري

از بس كه فتنه شوم بر رفتنت نه عجب *** بر خويشتن تو ز ما صد بار فتنه*تري

باري به حكم كرم بر حال ما بنگر *** كافتد كه بار دگر بر خاك ما گرري

سعدي به جور و جفا مهر از تو برنكند *** من خاك پاي توام ور خون من بخوري

دانمت آستين چرا پيش جمال مي*بري


دانمت آستين چرا پيش جمال مي*بري *** رسم بود كز آدمي روي نهان كند پري

معتقدان و دوستان از چپ و راست منتظر *** كبر رها نمي*كند كز پس و پيش بنگري

آمدمت كه بنگرم باز نظر به خود كنم *** سير نمي*شود نظر بس كه لطيف منظري

غايت كام و دولتست آن كه به خدمتت رسيد *** بنده ميان بندگان بسته ميان به چاكري

روي به خاك مي*نهم گر تو هلاك مي*كني *** دست به بند مي*دهم گر تو اسير مي*بري

هر چه كني تو برحقي حاكم و دست مطلقي *** پيش كه داوري برند از تو كه خصم و داوري

بنده اگر به سر رود در طلبت كجا رسد *** گر نرسد عنايتي در حق بنده آن سري

گفتم اگر نبينمت مهر فرامشم شود *** مي*روي و مقابلي غايب و در تصوري

جان بدهند و در زمان زنده شوند عاشقان *** گر بكشي و بعد از آن بر سر كشته بگرري

سعدي اگر هلاك شد عمر تو باد و دوستان *** ملك يمين خويش را گر بكشي چه غم خوري

ديدم امروز بر زمين قمري


يدم امروز بر زمين قمري *** همچو سروي روان به رهگرري

گوييا بر من از بهشت خداي *** باز كردند بامداد دري

من نديدم به راستي همه عمر *** گر تو ديدي به سر بر قمري

يا شنيدي كه در وجود آمد *** آفتابي ز مادر و پدري

گفتم از وي نظر بپوشانم *** تا نيفتم به ديده در خطري

چاره صبرست و احتمال فراق *** چون كفايت نمي*كند نظري

مي*خراميد و زير لب مي*گفت *** عاقل از فتنه مي*كند حرري

سعديا پيش تير غمزه ما *** به ز تقوا ببايدت سپري

رفتي و همچنان به خيال من اندري


رفتي و همچنان به خيال من اندري *** گويي كه در برابر چشمم مصوري

فكرم به منتهاي جمالت نمي*رسد *** كز هر چه در خيال من آمد نكوتري

مه بر زمين نرفت و پري ديده برنداشت *** تا ظن برم كه روي تو ماست يا پري

تو خود فرشته*اي نه از اين گل سرشته*اي *** گر خلق از آب و خاك تو از مشك و عنبري

ما را شكايتي ز تو گر هست هم به توست *** كز تو به ديگران نتوان برد داوري

با دوست كنج فقر بهشتست و بوستان *** بي دوست خاك بر سر جاه و توانگري

تا دوست در كنار نباشد به كام دل *** از هيچ نعمتي نتواني كه برخوري

گر چشم در سرت كنم از گريه باك نيست *** زيرا كه تو عزيزتر از چشم در سري

چندان كه جهد بود دويديم در طلب *** كوشش چه سود چون نكند بخت ياوري

سعدي به وصل دوست چو دستت نمي*رسد *** باري به ياد دوست زماني به سر بري

روي گشاده اي صنم طاقت خلق مي*بري


روي گشاده اي صنم طاقت خلق مي*بري *** چون پس پرده مي*روي پرده صبر مي*دري

حور بهشت خوانمت ماه تمام گويمت *** كآدميي نديده*ام چون تو پري به دلبري

آينه را تو داده*اي پرتو روي خويشتن *** ور نه چه زهره داشتي در نظرت برابري

نسخه چشم و ابرويت پيش نگارگر برم *** گويمش اين چنين بكن صورت قوس و مشتري

چون تو درخت دل نشان تازه بهار و گلفشان *** حيف بود كه سايه*اي بر سر ما نگستري

ديده به روي هر كسي برنكنم ز مهر تو *** در ز عوام بسته به چون تو به خانه اندري

من نه مخيرم كه چشم از تو به خويشتن كنم *** گر تو نظر به ما كني ور نكني مخيري

پند حكيم بيش از اين در من اثر نمي*كند *** كيست كه بركند يكي زمزمه قلندري

عشق و دوام عافيت مختلفند سعديا *** هر كه سفر نمي*كند دل ندهد به لشكري

سرو بستاني تو يا مه يا پري


سرو بستاني تو يا مه يا پري *** يا ملك يا دفتر صورتگري

رفتني داري و سحري مي*كني *** كاندر آن عاجز بماند سامري

هر كه يك بارش گرشتي در نظر *** در دلش صد بار ديگر بگرري

مي*روي و اندر پيت دل مي*رود *** باز مي*آيي و جان مي*پروري

گر تو شاهد با ميان آيي چو شمع *** مبلغي پروانه*ها گرد آوري

چند خواهي روي پنهان داشتن *** پرده مي*پوشي و بر ما مي*دري

روزي آخر در ميان مردم آي *** تا ببيند هر كه مي*بيند پري

آفتاب از منظر افتد در رواق *** چون تو را بيند بدين خوش منظري

جان و خاطر با تو دارم روز و شب *** نقش بر دل نام بر انگشتري

سعدي از گرمي بخواهد سوختن *** بس كه تو شيريني از حد مي*بري

كس درنيامدست بدين خوبي از دري


كس درنيامدست بدين خوبي از دري *** ديگر نياورد چو تو فرزند مادري

خورشيد اگر تو روي نپوشي فرورود *** گويد دو آفتاب نباشد به كشوري

اول منم كه در همه عالم نيامده*ست *** زيباتر از تو در نظرم هيچ منظري

هرگز نبرده*ام به خرابات عشق راه *** امروزم آرزوي تو درداد ساغري

يا خود به حسن روي تو كس نيست در جهان *** يا هست و نيستم ز تو پرواي ديگري

بر سرو قامتت گل و بادام روي و چشم *** نشنيده*ام كه سرو چنين آورد بري

رويي كه روز روشن اگر بركشد نقاب *** پرتو دهد چنان كه شب تيره اختري

همراه من مباش كه غيرت برند خلق *** در دست مفلسي چو ببينند گوهري

من كم نمي*كنم سر مويي ز مهر دوست *** ور مي*زند به هر بن موييم نشتري

روزي مگر به ديده سعدي قدم نهي *** تا در رهت به هر قدمت مي*نهد سري

گر برود به هر قدم در ره ديدنت سري


گر برود به هر قدم در ره ديدنت سري *** من نه حريف رفتنم از در تو به هر دري

تا نكند وفاي تو در دل من تغيري *** چشم نمي*كنم به خود تا چه رسد به ديگري

خود نبود و گر بود تا به قيامت آزري *** بت نكند به نيكوي چون تو بديع پيكري

سرو روان نديده*ام جز تو به هيچ كشوري *** هم نشنيده*ام كه زاد از پدري و مادري

گر به كنار آسمان چون تو برآيد اختري *** روي بپوشد آفتاب از نظرش به معجري

حاجت گوش و گردنت نيست به زر و زيوري *** يا به خضاب و سرمه*اي يا به عبير و عنبري

تاب وغا نياورد قوت هيچ صفدري *** گر تو بدين مشاهدت حمله بري به لشكري

بسته*ام از جهانيان بر دل تنگ من دري *** تا نكنم به هيچ كس گوشه چشم خاطري

گر چه تو بهتري و من از همه خلق كمتري *** شايد اگر نظر كند محتشمي به چاكري

باك مدار سعديا گر به فدا رود سري *** هر كه به معظمي رسد ترك دهد محقري

گر كنم در سر وفات سري


گر كنم در سر وفات سري *** سهل باشد زيان مختصري

اي كه قصد هلاك من داري *** صبر كن تا ببينمت نظري

نه حرامست در رخ تو نظر *** كه حرامست چشم بر دگري

دوست دارم كه خاك پات شوم *** تا مگر بر سرم كني گرري

متحير نه در جمال توام *** عقل دارم به قدر خود قدري

حيرتم در صفات بي چونست *** كاين كمال آفريد در بشري

ببري هوش و طاقت زن و مرد *** گر تردد كني به بام و دري

حق به دست رقيب ناهموار *** پيش خصم ايستاده چون سپري

زان كه آيينه*اي بدين خوبي *** حيف باشد به دست بي بصري

آه سعدي اثر كند در كوه *** نكند در تو سنگ دل اثري

سنگ را سخت گفتمي همه عمر *** تا بديدم ز سنگ سختتري