عصر اوستایى


پس از عصر ودایى ، در حدود هزار سال ق .م . دوره اى مى آید كه آن را به نام كتاب اوستا دوره یا عصر اوستایى مى نامند. اوستا منسوب به زرتشت بوده و تنها سندى است كه از آن عصر باقى مانده است زندگانى زرتشت خود از مهم ترین پدیده هاى این دوران است و كتاب او - اوستا - آیینه تمام نماى وضعیت آریائى ها در این دوره است .
زندگانى زرتشت
زرتشت كه نام خانوادگى او اسپیتمه (در زبان پهلوى اسپیتمان یا سپنتمان شده است ) پیغمبر بزرگ آریایى ، در آغاز یكى از ریشى هاى عصر ودایى به شمار مى رفت . (1)
بعدها كه بر اثر مهاجرت آریاهاى ایرانى و پیدا شدن جامعه جدید و موجبات تازه ، لازم آمد كه در سنن قدیم ودایى تجدید نظر شود، زرتشت به نام یك مصلح و پیغمبر از مقررات و سنن قدیم ودایى آن چه كه موافق زمان و جامعه جدید آریایى مى دانست اخذ كرده و تغییراتى در مذهب آریایى قدیم داد و دینى پدید آورد كه بعدها به نام او، آیین زرتشتى و مزدیسنا خوانده شد. (2)
نام زرتشت در اوستا زرتوشتر zarathoshtera آمده كه به معنى دارنده شتر زرد است ، براى نام وى معنى دیگرى نیز ذكر كرده اند از جمله هوگ houg انگلیسى ترجمه نام او را راهنماى اعلى دانسته است . لقب وى اسپیت مان spitman، نام پدرش پوروشسب pourvashaasp و نام مادرش دوغدو بوده است . زرتشت در 20 سالگى از مردم كناره گرفت و به ریاضت پرداخت . در سى سالگى در كنار رود دایى تى از طرف اهورمزدا به او امر شد تا مردم را به خداشناسى دعوت كند.
پس از آن ، زرتشت به تبلیغ عقاید خود در میان مردم توران و سكستان پرداخت ؛ ولیكن پیشرفتى نیافت ، زیرا روحانیونى كه كوى (kavi) نام داشتند بر او قیام نموده و بر ضد او شوریدند، سپس او به امر اهورمزدا به درگاه گشتاسب شاه رفت و او را به آیین خود آورد، وزیر گشتاسب كه جاماسب نام داشت دختر زرتشت را به همسرى گرفت و برادرزاده خود هووى (huvi) را كه دخت فرشوستر بود به همسرى زرتشت درآورد. زمان حیات زرتشت در متون قدیم مانند بندهشن daheshn-bon زادسپرم ، دینكرد، و ارداوبراف نامه ، با اندكى تفاوت چنین آمده است :
ارادوبراف ، زمان بعثت زرتشت را در سیصد سال پیش از اسكندر مى داند و بندهشن ، 258 سال پیش از بین رفتن سلطنت هخامنشى ذكر كرده است . ابو ریحان بیرونى با تاریخ بندهشن موافق است و مسعودى در مروج الذهب ، زمان رسالت زرتشت را با فتح اسكندر 358 سال فاصله مى دهد. شاهنامه فردوسى ، رسالت زرتشت را بیست و چهار سال پیش از تاسیس سلطنت هخامنشى و به شهریارى رسیدن كوروش دانسته است .
پروفسور هنینگ ، با در نظر گرفتن عمر زرتشت كه در روایات هفتاد و هفت سال آمده و بعثت زرتشت را كه در سى سالگى ذكر شده ، به سه تاریخ دست مى یابد.
(553 - 650؛ 551 - 638؛ 541 - 618 ق .م .): ضمنا او معتقد است كه مرگ زرتشت مى بایستى قبل از به سلطنت رسیدن كوروش رخ داده باشد.(3)
زرتشت و گات ها (4)
آریاییان زندگیشان را به گله دارى مى گذراندند و خود به دو دسته تقسیم مى شدند، تعدادى از آنان كه در جلگه هاى وسیع ، زندگى مى كردند استعداد و انعطاف بیش ترى در پذیرش تمدن تازه داشته و دیگران كه صاحب زمین هاى ناهموار بودند به همان زندگى چادرنشینى و شكار قناعت كردند. اینان به خدایان قدیمى طبیعت ، مانند دیوها و دوهاى هندیان ، اعتقاد داشتند.
زرتشت در گات ها از مریدان این خدایان به نام هاى فرفسترهیزوا كه معنى آن افعى زبانان مى باشد (یسناى 33 بند 6) نام برده است . بیش ترین سطور گات ها اختصاص به مبارزه با طرفداران دیوان یا بهتر بگوئیم مبارزه با معتقدان قدیم و طبیعت پرست داشته است ؛ به عبارت دیگر، گات ها، تاریخى است انباشته از برخورد با دیوپرستان .
زرتشت مى كوشید كه با فلسفه اجتماعى خود كه فلسفه ى پیشرو بود، آریاییان را از زندگى چادرنشینى و شكارورزى بازداشته ، آنان را به زندگى در شهرها، كشاورزى و تمدن شهرى آشنا كند، و براى اتحاد آنان تك خدایى را جانشین خدایان متعدد و طبیعت پرستى نماید.
بارتولومه مى نویسد: نو آورى زرتشت این است كه بجاى خدایان متعددى كه وجود داشت ، یك خداى دانا یا اهورمزدا را جانشین ساخت . (5)
اغلب محققین دیگر كه پیام زرتشت را به دقت بررسى كرده اند دریافته اند كه در گات ها فقط یك خداوند و آفریدگار وجود دارد و زرتشت پیام آور یك توصیه خالص است . دیوهاى گات ها موجوداتى آسمانى نبوده و بر روى همین زمین زندگى مى كردند. این دیوان كه زرتشت از آن ها به نام هاى بتدوا، كرپان ها، كاوى ها، كرنما و دیوسیجها نام مى برد مخالفین فلسفه زرتشت و خواهان شیوه زندگى قدیمى خود یعنى چادرنشینى و شكارورزى بوده اند. در حقیقت گات ها تصویریست از جامعه ى بسیار كهن كه مرحله انتقالى جامعه شبانى به جامعه كشاورزى است

پست دوم عصر اوستایی رو هم مطالعه کنید.

منبع

history-of-iran.mihanblog