کمک سياست هاي آمريکا به پيدايش انقلاب
يک گزارش جديد بر مبناي اسناد محرمانه نشان مي دهد که دولت هاي نيکسون و فورد شرايطي را ايجاد کردند که به ‏بي ثباتي ايران در اواخر دهۀ 1970 کمک کرد و باعث پيدايش انقلاب اسلامي شد. در اين گزارش که قرار است ‏امروز در شمارۀ پاييز ميدل ايست ژورنال چاپ شود، آمده است، رونوشت ها، يادداشت ها و ساير مکاتبات حاکي از ‏اختلافات شديد ميان دولت هاي جمهوريخواه آمريکا و محمدرضا شاه پهلوي در اواسط دهۀ 1970 بر سر افزايش بهاي ‏نفت هستند.‏

اين گزارش، که حاصل دو سال تحقيق اندرو اسکات کوپر است، بر نقش سياست گذاران کاخ سفيد – از جمله دونالد ‏رامسفلد مشاور وقت رئيس جمهور فورد – تکيه مي کند که به پايين آوردن بهاي نفت و مهار بلندپروازي هاي شاه ‏اميدوار بودند. از سوي ديگر، هنري کيسينجر وزير امور خارجۀ وقت آمريکا هشدار داده بود که چنين اقدامي احتمالا ً ‏باعث روي کار آمدن يک "رژيم راديکال" در ايران خواهد شد.‏

در اين گزارش آمده است، در گفتگوي اوت 1974 کيسينجر به فورد، که در حال بررسي گزينه ها به منظور تحت ‏فشار گذاشتن شاه ايران براي پايين آوردن بهاي نفت بود، هشدار داد، "شاه آدم سرسخت و پستي است، اما دوست واقعي ‏ماست. ما نمي توانيم بدون شکستن او از پسش برآييم."‏

تحليلگران و مورخان اغلب مدعي هستند که رئيس جمهور کارتر، عضو حزب دموکرات، با ايران کلنجار رفت و در ‏نهايت باعث شد اين کشور به يکي از حريفان اصلي آمريکا در منطقه تبديل شود. اما اين گزارش نشان مي دهد که ‏رؤساي جمهور قبل از کارتر از حزب جمهوريخواه نه تنها در سقوط شاه نقش داشتند، بلکه به سمت عربستان سعودي ‏بعنوان متحد اصلي آمريکا در خليج فارس تغيير جهت دادند.‏

کوپر مي گويد، شرايط اقتصادي ايران درست قبل از انقلاب مانند وضعيت فعلي ايران بود، با اين تفاوت که اين بار ‏رئيس جمهور احمدي نژاد روي بهاي بالاي نفت براي حفظ قدرت خود حساب مي کند. کوپر معتقد است، "در زماني که ‏نرخ تورم ايران حدود 30 درصد و کسري بودجۀ اين کشور حدود 12 ميليارد دلار است – بگذريم از بيکاري شديد – ‏ولخرجي مالي احمدي نژاد به طرز وحشتناکي يادآور ولخرجي شاه است."‏

اين گزارش، که اساسا ً بر مبناي اسناد جمع آوري شده در کتابخانۀ رياست جمهوري جرالد فورد است، دري بسوي يک ‏دورۀ نامشخص30 ساله که باعث پيدايش انقلاب اسلامي ايران شد، مي گشايد. اسناد موجود نشان مي دهد که بهاي ‏بالاي نفت در اوايل دهۀ 1970 که باعث بحران اقتصادي آمريکا شد، واشنگتن را بر آن داشت با ايران سر ناسازگاري ‏بگذارد. پس از اينکه تحريم نفتي واشنگتن بخاطر حمايت آمريکا از اسرائيل در ماه مارس 1974 پايان يافت، مقامات ‏آمريکا شاه را مقصر اصلي بهاي بالاي نفت دانستند و از او خواستند دست از اين کار بردارد. حتي يکبار رامسفلد به ‏تيمسار حسن طوفانيان از مقامات اصلي تدارکاتي تسليحات ايران هشدار داد که تهران دارد دوستان خود را در واشنگتن ‏از دست مي دهد.‏

همانطور که در گزارش کوپر نيز آمده است، سي سال قبل روزنامۀ واشنگتن پست از قول رامسفلد خطاب به تيمسار ‏طوفانيان چنين نوشت، "سعي نکن من را دور بزني. يادت باشد که کيسينجر و من بايد همۀ صادرات (تسليحات) را تأييد ‏کنيم."‏

از جمله کساني که حامي اصلي اعمال فشار بر ايران بودند، ويليام سيمون وزير دارائي و وزير انرژي آمريکا در دولت ‏هاي نيکسون و فورد بود. او شاه را بخاطر افزايش بهاي نفت مقصر مي دانست و از آمريکا خواست از فروش ‏تسليحات به ايران بعنوان يک اهرم استفاده کند. سيمون در ژوئيه 1974 دربارۀ شاه ايران به رئيس جمهور نيکسون ‏گفت، "او، در کنار ونزوئلا، حلقۀ اصلي بهاي نفت است. آيا ممکن است به شاه فشار بياوريم؟"‏

کيسينجر سال ها از رويکرد دوستانه تر در قبال شاه و ايران حمايت کرد. گزارش ياد شده نشان مي دهد که کيسينجر ‏شناخت خاصي نسبت به بي ثباتي ايران داشته است. تا اواخر سال 1976 شاه در مشکلات اقتصادي غوطه ور شد. او ‏از اپک (سازمان کشورهاي صادر کنندۀ نفت) خواست بهاي نفت را تا 25 درصد افزايش دهد، اما آمريکا با اين اقدام ‏مخالفت کرد.‏

در آرشيو اسناد آمده است، رئيس جمهور فورد در دسامبر 1976 به اردشير زاهدي سفير ايران گفت، "همۀ مشاوران ‏من در اين باره اتفاق نظر دارند که اقتصاد جهان در شرايط خوبي نيست. هر گونه افزايش بهاي نفت تأثير جدي بر ‏ساختار مالي جهان خواهد داشت."‏

اما مقامات آمريکا، به ويژه سيون، با همکاري مقامات سعودي و دور از چشم شاه تلاش کردند در ازاي حمايت سياسي ‏و نظامي از عربستان، به پايين آمدن بهاي نفت کمک کنند. سعودي ها در نشست ماه دسامبر در دوحۀ قطر با اعلام ‏اينکه توليد خود را از 8.6 ميليون بشکه در روز به 11.6 ميليون بشکه افزايش خواهند داد، اقدامي که باعث کاهش ‏بهاي نفت شد، اعضاي اپک را شوکه کردند. ‏

اما ثابت شد که اين اقدام، برد بدتر از باخت بود. ايران که بيشتر ذخائر مالي خود را صرف برنامه هاي تمدن عظيم شاه ‏و خريد تسليحات آمريکا کرده بود، به شدت در مضيقه بود. شاه آس و پاس شد. کاهش درآمدهاي نفتي در ميان افزايش ‏تورم، او را مجبور کرد برنامه هاي جاه طلبانۀ مدرنيزه کردن کشور را رها کند. ‏

کوپر در گزارش خود مي نويسد، "شکست نشست دوحه و تصميم سعودي ها براي کاهش بهاي نفت خام و افزايش توليد ‏خود، اقتصاد ايران را به لبۀ پرتگاه برد." دولت شاه که بخاطر کاهش درآمدهاي نفتي متزلزل شده بود، بودجۀ سختي را ‏تحميل کرد که باعث بيکار شدن هزاران نفر، از بين رفتن اعتماد سرمايه گذاران و همچنين هراس اقشار متوسط جامعه ‏شد. بيکاري و هرج و مرج اقتصادي بلافاصله در کشور گسترش يافت. ظرف يک سال از برگزاري نشست دوحه، ‏اولين تظاهرات مردمي که منجر به پيدايش انقلاب شد، در خيابان هاي تهران ظاهر گشت.‏

منبع: لوس آنجلس تايمز، 17 اکتبر‏