شاه و آیت الله

sharooz1 · 09-10-09, 10:06

مصاحبه ای فوق العاده خواندنی، از رئیس کل سازمان اطلاعات برون مرزی فرانسه در دوران انقلاب ١٣٥٧ ایران
این گفتگو به همـّت ژورنالیست معروف فرانسوی،خانم کریستین اُکرنت
Christine Ockrent
با آقای الکساندر دو مارانش
Alexandre de Marenches
انجام شده
نقش دولت کارتر در سقوط رژیم شاه و به قدرت رساندن خمینی؛ بازار، مسجد، ارتش و ساواک ناکارآمد؛ اصلاحات ارضی و کینۀ شخصی خمینی از شاه؛ ماجرای تبعید به عراق و آمدنش به فرانسه؛ همکاری حزب توده با خمینی؛ تبانی برای ربودن اعضاء خانوادۀ سلطنتی در مراکش، از نکات بسیار جالب و آموزندۀ این مصاحبه هستند
الکساندر دو مارانش ــ چند سالیست که غرب ناچار است با یک دشمن دیگر هم مبارزه کند. این دشمن، همان بنیادگرائی مسلمان و خصوصاً جزء اصلی و مهم آن یعنی شیعه گری می باشد. وضعیّت جدیدی حاکم شده است. نتوانستیم آن را به موقع تشخیص دهیم
سرهنگ اِل.، نمایندۀ لایق و شایسته ام در ایران، اوّلین کسی بود که از سال ١٩٧٣، با تیزبینی و دوراندیشی، جوش و خروشی که کلیسای تشیّع را به هیجان در می آورد تشخیص و از آن خبر داد. ایران به برکت نفت توانست طی سالهای اخیر از نیستی تاریخی سر برآورد. در اوایل سالهای هفتاد میلادی، هنوز منابع عظیم و سرشار نفت آمریکای مرکزی، مکزیک و دریای شمال مورد بهره برداری قرار نگرفته بود. اکنون، نفت بسیار زیادی در دنیا وجود دارد. ولی در آن زمان، منطقۀ نفت خیز، خارج از امپراطوری شوروی و ایالات متحدۀ آمریکا، عمدتاً شبه جزیرۀ عربستان، جنوب عراق و ایران بود. شاه، پسر بنیانگذار سلسلۀ جدید پهلوی به لطف طلای سیاه، شاهد اوج گیری سریع و قدرتمند خود بود
در اوّلین ملاقاتی که با شاهنشاه آریامهر داشتم خیلی تحت تأثیرایشان قرار گرفتم. مردی بود کاملاً فرنگی مآب، زبان فرانسه ای صحبت می کرد که آرزو می کردیم هر کسی در فرانسه بتواند آنطور صحبت کند. شیفتۀ فرهنگ فرانسوی بود. با قدی نه خیلی بلند و اندامی لاغر، بسیار سرزنده و با نشاط بود. از هوش و استعدادی برخوردار بود که کمتر کسی ازاین موهبت برخورداراست. حافظۀ عجیبی داشت
اگر بخاطر قیافه و ظاهر معروف و شناخته شده اش نبود، حتـّی با گوش تیز و دقیق هم نمیتوانستیم حدس بزنیم که با یک فرانسوی تحصیل کرده و آگاه به مسائل، طرف صحبت نیستیم. او کاملاً دو فرهنگی شده بود
چندین سال قبل از آنکه خودم با شاه آشنا شوم، یکی از دوستان فرانسوی دریا سالارم، از طرف شاه دعوت شده بود تا در مورد یک پروندۀ فوق العاده فنـّی، توضیحاتی به او ارائه بدهد. در همان روز، سوء قصدی علیه شاه توسط یکی از سربازان گارد او به وقوع پیوسته بود. شاه که از این سوء قصد جان سالم به در برده بود و از مرگ حتمی نجات یافته بود، نه تنها جلسۀ خود با این دوست فرانسوی بنده را لغو نکرده بود بلکه حتی آن را به تأخیر هم نیانداخته بود. هنگامی که این افسر فرانسوی برای ملاقات، به کاخ سلطنتی رفته بود، در آنجا هنوز مشغول جارو کردن شیشه های شکسته و خرده ریزه های دیگر بودند. آثار خون که بر در و دیوار پاشیده شده بود، نشان از زد و خوردی می داد که روی داده بود. افسر فرانسوی به حضور شاه رهنمون می شود، شاهی که در کمال آرامش و خونسردی به بحث و گفتگو در مورد پروندۀ مورد نظر می پردازد
دوست دریا سالارم برایم تعریف می کرد که شاه به حدی در جریان پروندۀ مورد نظر بود که حتی از ریزترین و جزئی ترین مسائل و نکته های فنـّی آن به خوبی مطلع بود. در طی این جلسه، هیچ اشاره ای به وقایعی که چند لحظه پیش از آن رفته بود تا مملکت را به عزا بنشاند، نشده بود
کلیۀ کشورهای غربی نسبت به شاه، چاپلوسی و تملـّق می کردند. اما فرانسه برای این کار، یک بهانه و توجیه خاصی داشت. شاه، چیزی را که فرانسوی بود دوست می داشت. خیلی خوب از تاریخ ما آگاهی داشت و حتی در جریان جزئیات سیاست داخلی ما بود. هرچه در توان داشتم برای ملتفت کردن او به مشکلات عمدۀ استراتژی جهانی بکار می بردم. علاقۀ خاصی هم به این مسائل داشت. او نسبت به من لطف و محبت خاصی داشت. از من خواست که چندین بار در سال او را ملاقات کنم. سعی کردم توصیه هائی به او بکنم، به او بگویم مسائل جهان را چگونه می دیدم. او از نادر مردانی بود که می شد با او از ژئوپولیتیک و استراتژی بین الملل صحبت کرد، بدون اینکه همچون بسیاری از دیگر رهبران، فقط سیاستِ سیاست بازان را در سر داشته باشد

کریستین اُکرنت ــ آیا در مورد سرویس مخفی خودش، با شما مشورت و نظرخواهی می کرد؟
الکساندر دو مارانش ــ سرویس های مخفی او، تا حدی یک افسانه بود. خیلی حرفه ای نبودند. ساواک، بیشتر به یک پلیس پیشرفته می ماند تا یک سرویس اطلاعاتی، و این چیزی است که اغلب در کشورهای جهان سوم معمول است. از آنجا که این کشورها، سرویس اطلاعاتی ندارند، لذا معمولاً راحت ترین راه حل را انتخاب می کنند، در واقع تنها راه حلی را که در اختیار دارند انتخاب می کنند. و آن اینست که پلیس هائی را بر می گزینند و از آنها بعنوان مأموران اطلاعاتی استفاده می کنند، که طبیعتاً جواب نخواهد داد

کریستین اُکرنت ــ جلوه های عینی و محسوس این همکاری ایران ـ فرانسه، در سطح شما، به چه شکل خود را نشان می داد؟
الکساندر دو مارانش ــ همکاری ایران ـ فرانسه در، نگاه با هم به دنیای پهناور، متجلی می شد. از آنجا که ایران دارای دو هزار کیلومتر مرز مشترک با شوروی و نیز هشتصد و پنجاه و پنج کیلومتر با افغانستان است، جالب بود که از تهران، قسمت جنوبی امپراطوری شوروی را نظاره گر باشیم.
شاه بینش خوبی به آنچه که در دنیا، و نه آنچه که در کشورش می گذشت، داشت. از این بیم دارم که اطرافیانش، در مورد وضعیت داخلی کشور و اقدامات کلیسای تشّیع، به طور غلط و غیرواقعی به او اطلاع رسانی کرده باشند.
پارس(و بعداً ایران)همواره بر چهار رکن استوار بوده است: سلطنت، مسجد، ارتش و بازار. به طور عاجز و کوتاه دست، شاهد در دست گرفتن مسجد، و سپس نابودی تخت سلطنت و ارتش شدیم. کار از کار گذشته بود

کریستین اُکرنت ــ با توجه به صحبتهای شما، از میان سرویس های غربی، سرویس های ویژۀ فرانسوی تنها سرویس هائی بودند که عناصر اصلی انقلاب را شناسائی و تشخیص داده بودند. این را چگونه باید توجیه کرد، که همکاران آمریکائی شما این تیزبینی و دوراندیشی شما را نداشته باشند؟
الکساندر دو مارانش ــ آمریکائی ها بین سی الی چهل هزار نفر در ایران داشتند که بخش اعظم آن، ازتکنیسین های نیروی هوائی ایالات متحدۀ
و البته، از افراد سازمان سیا
(CIA)
بودند
یکی از ضعف ها و ایرادات سیستم آمریکائی ِآن زمان، این بود که، واشنگتن دنیا را بطور خیلی ساده و شِماتیک، در دو بخش مجزا، در نظر می گرفت. در یک طرف، خوب ها یعنی دوستان مان؛ و در طرف دیگر، بدها یعنی دشمنان مان. اگر از دوستان ما هستند، دیگر بحثی نیست و لذا خیلی از نزدیک آنها را زیر نظر نمی گیریم. از این منظر، وقتی که ما شاه را بعنوان متحد و هم پیمان خود داشتیم، دیگر خیالمان راحت بود. ضمناً او را «ژاندارم خلیج» هم می نامیدند.
گزارش هائی مبنی براینکه: «نارضایتی رو به افزایش است... روحانیت در جنب و جوش است» به دستم رسیده بود. این گزارش ها به صورت بولتن های اطلاعاتی
(BR)
درآمده، و تحلیل و آنالیز آنها، به مقامات و بخش های ذیربط ارسال می شد. شاه که به من اعتماد داشت، به من گفته بود:من روی شما حساب می کنم، که همیشه، آن چیزهای ناخوشایندی را که دیگران به من نمی گویند، شما به من بگوئید
قدرت، وحشتناک است، زیرا یک خود ـ مخرب است. در مورد شاه، این مسئله به صورت پاتولوژیک و بیمارگونه درآمده بود. شاه دیکتاتور نبود بلکه یک اُتوکرات بود. دیکتاتور یک کشور کسی است که، هنگامی که یکی از روحانیون محلی، بالای مناره می رود و شروع به سخنرانی علیه رئیس مملکت می کند، کاری می کند که این آخرین خطابه ای باشد که علیه او سر می دهد و دوران او در همان جا تمام خواهد شد. ولی یک اُتوکرات کسی است که، هنگامی که اولین فرد از روحانیون برای مطرح کردن خود از طریق نشر سخنان آتشین علیه بزرگِ کشور، به بالای مناره می رود، هیچ کاری نمی کند. روحانی مزبور، خواهد توانست دوباره بر سَبیل مؤذن، بدون هرگونه تنبیه و مجازاتی، به کار خود ادامه دهد. بدین سان، صدای ویرانگر ملاها، پخش می شود و بازتاب و انعکاس آنها در اقصیٰ نقاط شهرها و روستاهای دور افتاده گسترش می یابد

کریستین اُکرنت ــ كه البته اين امر مانع از آن نشد كه همين اُتوكرات، در برخورد با ديگر باصطلاح مخالفان سياسي خود، ملاحظه و خويشتن داری كمتری داشته باشد؟
الکساندر دو مارانش ــ اين مسائل مربوط به شرق است. درشانزه ليزه، هايد پارك لندن و يا سانترال پارك نيويورك که نيستيم . نبايد مرتكب اين اشتباه تکراری شويم كه آنچه را كه نزد ديگران و جاهای ديگر روی مي دهد، بر اساس اخلاقيات خود و از پس عينك خاص خود نظاره و مورد قضاوت قرار دهيم. زيرا اين كار، اولاً موجب دگرگون شدن صورت مسئله خواهد شد و ثانياً در اين صورت، برداشت صحيح و دقيقی نخواهيم داشت. بارها گفته ام: «وقتی ما در اين غرب يهودی – مسيحی مي خواهيم مؤدب باشيم، كفش می پوشيم و كُلاهمان را بر می داريم. ولی مسلمانها(حدود ششصد ميليون نفر) كُلاه بر سر می گذارند و كفش هايشان را در می آورند. حق با کیست؟ مسئله چيز ديگری است، همين و بس».
در آن زمان كار من قضاوت كردن در مورد درست يا نادرست بودن مسائل نبود. دغدغۀ من، حفظ نوعی ثبات در این منطقه ازخاورميانه بود، آنهم بخاطر اينكه ثبات اين منطقه، از نظر تهيه و تأمین نفت برای ما حياتی بود. منطقه ای كه تقريباً سه چهارم نفت اروپا را تأمين می كرد و از طريق تنگۀ مشهور هُرمز به اروپا منتقل می کرد
برای حفظ شاه، می بايست او را از آنچه كه اتفاق می افتاد مطلع می كرد. بارها به من گفت:شما تنها كسی هستيد كه اين مطالب را مطرح می كنيد. دیگران خلاف اين اظهارات را می گويند. پاسخی كه هر بار در نهايت احترام به او دادم اين بود: سرورم، مسئله، تعداد آراء و نظرات نيست، مهم صحت و درستی اين گفته هاست

کریستین اُکرنت ــ در آن زمان، خمينی درعراق در تبعيد به سرمی برد؟
الکساندر دو مارانش ــ بله، خمينی در عراق در تبعيد به سرمی برد. دوستم سعدون شاكر، که در كنار ساير وظايفش، او را هم زير نظر داشت و مرا در جريان می گذاشت، تعريف می كرد كه آيت الله يك خلق و خوی وحشتناکی داشت. يك خودکامۀ قرون وسطائی است. يك روز بچۀ يكی از همسايگان با يكی از بچه های خانواده اش دعوا کرده بوده است. خمینی می خواسته آن بچه ای را كه جرأت كرده بود روی خانواده او دست بلند كند را بکـُشند. بدیهی است که عراقی ها خواسته او را اجابت نمی كنند
او سعی می كرد با سخنان آتشين خود، در مملکت ايران آشوب و اخلال به پا كند. او یک حس انتقام جوئی شخصی عليه شاه داشت، این درحالیست که شاه او را با تبعيد كردنش در سال ١٩٦٣ به نوعی در امان گذاشته بود. ژنرال پاکروان، سفیر پیشین ایران در پاریس، که مربی و مشاور نظامی مورد اعتماد شاه جوان نیز بوده است، زندگی خمينی را با تبعيد كردنش نجات داده بود، آنهم به رغم اينكه بعضی ها پيشنهاد می كردند كه او را به اجداد محترمش ملحق كنند. سالها بعد، هنگامی كه ژنرال پاكروان به ايران برگشت، يكی از اولين اقدامات خمينی دستگيری و تيرباران كردن او بود. چرا؟ برای اينكه تعریف نکند كه آيت الله حیات و زندگی خود را مديون او بوده است.
از سال ١٩٦٣تا ١٩٧٨ كه خمينی در نجف در تبعيد به سر می برد، به هزینۀ عراقی ها امرار معاش می كرد. در پی یک نزديكی روابط میان شاه و صدام حسين، مذاكراتی برای خفه كردن صدای فعاليتهای خمينی انجام شد
در همان هفته ای كه مذاكرات انجام شده بود، مدير دفتر خودم را، كه حامل يك پيام شفاهی برای صدام حسين بود، نزد ایشان فرستادم. به او گفتم كه به صدام بگويد كه بايد خيلی مواظب و مراقب اين مرد باشد. مردی كه به تصور من يك گلولۀ آتش زای واقعی بود، گلولۀ آتشینی كه چيزی مهيب تر و هولناكترازآن وجود ندارد، مگر حریق جنگلها، كه اغلب هم بوسيله باد پيشروی كرده و جاده ها و مرزها را در می نوردد، تا جنگل های همسايه و مجاور را نيز طعمۀ حريق خود سازد. از آنجا كه عراقی ها پذیرفتند که به صحبتهای من گوش كنند، لذا ترتيبی دادند كه ديگر برای مدت زيادی او را نزد خود نگه ندارند.
مدير دفترم بعد از دو روز از عراق برگشت و به من حساب پس داد:«آقای مديركل، خوش به حالتان می شود: تصميم براخراج خمينی توسط عراقی ها، عملاً گرفته شده است
خمينی از اين وضعيت خيلی ناراحت شده بود و تمام آن كسانی(عراقی ها)را كه طی اینهمه سال، به او واعقابش مأوی و مأ من داده بودند، تهديد كرد كه همان سرنوشت و بلايی را كه برای شاه در نظر گرفته است بر سر آنان نيز خواهد آورد.
بغداد اعتنايی به اين سخنان نداشت، و البته که، دولت بر تصميم خود باقی ماند. بر سر اين قضیه، مرد مقدس، يك اکیپ تلويزيونی فرانسوی را كه جهت ملاقات با او آمده بودند، به حضور پذيرفت. آنها به وی گفتند كه برای كسی مثل او فرانسه كشور ايده آل است. كه این امر، بر تمايل این پیرمرد برای آمدن به فرانسه، تأثیر گذاربود

کریستین اُکرنت ــ منظورتان اين نيست كه اين ژورنالیست های تلويزيون فرانسه بودند كه اين فكروايده را به خمينی القاء كردند كه از فرانسه تقاضای پناهندگی نمايد ؟
الکساندر دو مارانش ــ اگرچه خود او از قبل به اين موضوع فكر می كرد ولی اينها به او گفتند كه در فرانسه به خوبی از او استقبال و پذيرايی خواهد شد، و اين چنين شد كه یک روز در فرانسه پیاده شد

کریستین اُکرنت ــ پس اين سرويس شما نبود كه استقبال از خمينی را در فرانسه سازمان دهی كرد ؟
الکساندر دو مارانش ــ مطلقاً خير! خمينی يك گلولۀ آتش است و، همآنطور كه دیدیم، يك خطر فوق العادۀ بين المللی است

کریستین اُکرنت ــ اين را چگونه توضيح می دهيد كه قدرت حاكمۀ فرانسه، آمدن و مستقر شدن او را در فرانسه، فاقد اشكال تشخیص داده باشد؟
الکساندر دو مارانش ــ دو مكتب و دو طرز فکر وجود داشت. برخی ها در وزارت امور خارجه بر این نظر بودند كه فرانسه، می بايد سنت ديرين خود، به عنوان سرزمين ميهمان نوازی و پناه را با استقبال از عالیجناب(خمينی) نشان بدهد. بنده اينطور فكر نمي كردم . من فکر می کردم که بهتر،این است که برود و در سرزمينهای خوش آب و هوا تر مثل ايتاليا اقامت کند

کریستین اُکرنت ــ چرا ايتاليا؟
الکساندر دو مارانش ــ برای اينكه آب و هوای آنجا، بهترین است. البته خمينی قبل از اينكه ما را با حضورش در فرانسه مستفيض كند، تلاش كرده بود كه بتواند به همراه خانواده اش در كويت مستقر شود. اما كويتی های وحشت زده، به اين مقدس مرد گفته بودند كه آب و هوای گرم و مرطوب كـُنج خليج مناسب وضع سلامتی ضعیف او نمی باشد
هنگامی که این خبر را شنیدم، یکی از صحنه های کـُمدی اِدوارد بورده
Edouard Bourdet
برایم تداعی شد که درآن، درمورد یکی از پرسوناژها، که دیگرخیلی هم جوان نبود و قیافۀ سرد و بی روحی داشت و همیشه بیمار، ولی هرگز نمی مُرد، می گفتند که
« یک ناخوشی...آهنین دارد!»
خلاصه، خمينی١٠ اکتبر١٩٧٨ به نوفل لوشاتو رسيد، جائی كه در آنجا يك كميتۀ استقبال، مركب از مشتاقان و چپی هائی از همه نوع، كه دست به دست از دانشگاهای بزرگ غربی آمده بودند، به اضافۀ متخصصين مختلف دیگری که درميان آنها بودند، در انتظار او بود
به استحضارکاخ اِلیزه رساندم كه، از نظر من، آمدن اين ويزيتور دست و پاگير، خبر خوشی نيست. کار گلوله های آتشین، به آتش كشيدن هر چیزیست که در معرض و دسترس آنهاست

کریستین اُکرنت ــ نظر به اينكه، این سرويس های شما، و طبعاً خود شما، بوديد كه اهميت روحانيت شیعه را مطرح كرده بوديد، آيا به خاطرهمين نكته سنجی ها و دورانديشی ها نبود كه در فرانسه از خمينی استقبال شد، برای اینکه روی آينده شرط بندی كنند؟
الکساندر دو مارانش ــ گمان نمی كنم كه اين دو قضیه به هم ربط داشته باشد. من فکر می کردم كه می بايست خيلی مواظب بود، زيرا بخشی از روحانيت شيعه، تحت نفوذ خمينی، بيش از پيش عليه سلطنت فعاليت می كرد. مخالفت آنان با سلطنت، قبلاً و در سال ١٩٦٣ در جريان انقلاب سفيد شاه خود را نشان داده بود. انقلابی كه در طی آن شاه زمين های بسياری را كه بطور سنتی در اختيار روحانيت شيعه بود، مصادره كرده بود تا آنها را بين دهقانان تقسيم كند. از جمله اين موارد، مصادرۀ اموالی از خانوادۀ خود خمينی بود، كه همين موجب تشديد نفرت او از سلطنت و از خود شخص شاه شده بود
به ياد داشته باشيم كه شاه ايران، يك غربی تا حدی پرورش یافته در اروپا بود. همين امر، به اضافۀ بيماريش، يكی از علل عمده و مهم سقوط او بود. اگر شاه واکنش و عکس العملی شرقی داشت، در همان زمان كه اولين اخلال ها آشكار شدند، احتمالاً به گونه ای عمل می كرد كه اين اغتشاشات بلافاصله سركوب و متوقف شوند
اغلب او را با پدرش مقايسه می كردند. پدرش يك استوار ساده ای بود كه بعداً به سرهنگی قزاق ها رسيده بود و برخلاف پسرش، آدمی بود زرنگ، تيز و با عظمت. در آن دوران، يك جمله را برای من گزارش كردند كه چكيدۀ اوضاع و احوال آن زمان بود. آن جملۀ تكان دهنده اين بود:«به پدرش، كسی جرأت نمی كرد دروغ بگويد. به او (شاه) كسی جرأت نمی كند حقيقت را بگويد

کریستین اُکرنت ــ شما به او می گفتيد حقيقت را؟
الکساندر دو مارانش ــ شاه ازمن خواسته بود كه هميشه حقيقت را بگويم، لااقل آنچه كه از نظرمن حقيقت بود. همواره حقيقت را گفتم و يا بهتر بگويم حقيقت خودم را، زيرا كیست که بتواند ادعا كند كه حقيقت همان است كه او در اختیار دارد؟ اجازه بدهيد كه ياد آوری كنم که، تنها و یگانه دغدغه و نگرانی من، دفاع از منافع عالی فرانسه، اروپا و دنيای آزاد بود. نه نيازونه تمايلی به ترفيع و پیشرفت ـ برای به کجا رسیدن؟ ـ داشتم و نه به هيچ جايزه و پاداش ديگری

کریستین اُکرنت ــ به شاه گفتيد:« مواظب باشيد! ملاها در روستاهای شما در جنب و جوش هستند؟
الکساندر دو مارانش ــ بله این را گفتم، ضمناً به او گفته بودم كهمواظب بازار»هم باشد. و خصوصا به او گفتم كه مواظب دستگاه اداری دولت كارترهم باشد. او را مطلع کردم كه اين پرسوناژ فاجعه بار ملی و بين المللی، که پرزیدنت کارتر بود، تصميم گرفته است که او را جایگزین كند. رئيس جمهور آمريكا کاملاً از واقعيت های خاورميانه و از جمله ايران، بی خبر و ناآگاه بود. از نظركوتاه بين ِاين پرسوناژ پيش آهنگِ خوش سيما، كه از ايران لابد فقط همين را می دانست كه دركجا واقع شده است، شاه ديكتاتور شرور و بد ذاتی بود، كه مردم را به زندان می انداخت و بنابر این، دیگر مسئله این بود که در اسرع وقت،
سيستم دمكراتیک
به شيوۀ
USA
را، در آنجا مستقر و حاکم كرد. تصور می كنم كه هرگز كسی به اين مهمان كاخ سفيد اين قاعدۀ طلائی شرق را ياد نداده بود كه ببوس دستی را كه نمی توانی قطع كنی
يك روزاسامی كسانی را كه در ایالت متحده، مسئوليت بررسی و ارزیابی رفتن و جايگزين كردن شاه را به عهده داشتند به وی اعلام كردم. حتی در یک جلسه ای شركت كرده بودم كه يكی از مسائل مطرح شده در آن جلسه اين بود که:«چگونه عمل كنيم برای بیرون راندن شاه، و با كی او را جایگزین کنيم؟
شاه نخواست مرا باور كند. به من گفت:«هرچه بگوئيد باور می كنم بجز اين يكی. ــ ولی سرورم، چرا در اين مورد به من باور نداريد؟ــ برای اينكه جایگزین کردن من خيلی احمقانه خواهد بود! من بهترين مدافع غرب در اين منطقه از دنيا هستم. بهترين ارتش را دارم. بزرگترين قدرت را در اختيار دارم». همچنين اضافه كرد كه:«اين موضوع آنقدر نامعقول و غيرمنطقی است كه اصلاً نمی توانم آن را باور كنم!». و پس از سكوتی كوتاه، كه در آن تأملی كردم به آنچه كه در پاسخ بگویم، به وی گفتم:«و اگر آمريكا ئی ها مرتكب اشتباه شده باشند؟
اين همان چيزی بود كه اتفاق افتاد. آمريكائيها تصميم خود را گرفته بودند. مثل همیشه، بینش و نگرشی که از ايران داشتند، منطبق و مطابق با نگرش ايرانی هائی بود كه با آنها معاشرت داشتند: همان ايرانی هائی كه از دانشگاههای هاروارد، استنفورد و سوربن فارغ التحصيل می شدند و عملاً كمتر از يك درصد جمعيت ايران را نمايندگی می كردند. در ایالت متحده، و هم در اروپا، تصور نمی کردند که مردم ایران از مردمانی تشكيل شده است كه در قرن يازدهم زندگی می كردند. ايرانيانی كه با آمريكائيها معاشرت داشتند در تهران زندگی می كردند، در مجالس باده گساری شركت می كردند. بهتر اين می بود كه دست از اين مهمانی ها برداشته می شد، میهمانی هائی كه درآن هيچ چيزی نمی آموختيم و هيچ چيزی جز بيماريهای كبدی برایمان نداشت، و به جای آن در تماس و ارتباط با مردم عادی بازار و روستاها به سرمی بردیم. من نمايندگان خود را مُلزم كرده بودم كه اين ضابطه را رعايت كنند

کریستین اُکرنت ــ دراروپا هم برداشت همواره مثبت و خوشايندی از رژیم شاه وجود نداشت
الکساندر دو مارانش ــ برداشت و تصویر غربی از رژيم شاه، تصويری بود كه اغلب از آينۀ معوج و موج دار ساواك می گذشت. از نظر بعضی ها، ساواك حاصل جمع يك فوق ِگشتاپو به علاوۀ کا.گ.ب، ضربدر در١٠ بود! كه چنين نیست. دليل آنهم، ناتوانی و ناکار آمدی ساواك در پيش بينی وقايع و حوادث و سپس مقابله كردن با آنها بود. وقتیکه به ژنرال ِارتش، نصیری، فكر می كنم كه طی سالها رئيس ساواك بود، که شاه برای دور كردنش، او را به عنوان سفير ايران در اسلام آباد تعيين كرده بود، بعداً به تهران بازگشت تا در حضورآيت الله توضیح دهد و از خود بگويد! بلافاصله مورد شكنجه قرار گرفت و به قتل رسيد. همين قتل نصيری ثابت می كند كه رئيس ساواك حتی در مورد جان و زندگی خود نيز قادر به انجام یک تحليل صحیح نبود. اگر او كار آمد می بود، شاه هنوز بر تخت سلطنت می بود و خمينی در تبعيد

کریستین اُکرنت ــ آيا زوال رژيم را از نزديك دنبال كرديد؟
الکساندر دو مارانش ــ شاه كه در اثر بيماری، بيش از پيش فرسوده شده بود، توانائی خود را برای كار و تصميم گيری كاهش يافته می دید. در فاصلۀ يك ماه، ديدم او را که به اندازۀ چندین سال پیرشده بود. دیگرهمان مرد سابق نبود. و دیگر اینکه، قربانی اطرافیانش شده بود. که البته این امر فقط مختص اُتوکراسی ها و حکومت های خودکامۀ شرقی نیست. شاه از وقایع اطلاعات غلط داشت، بیهوش و از مردم بریده شده بود
شاه در حال بیرون آوردن مملکت ایران از قرن یازده و هدایت آن بسوی قرن بیستم، یا شاید قرن بیست و یکم بود. ولی شور و اشتیاق او برای طی کردن صدها سال درطول عمرکوتاه خود، موجب بی احتیاطی هائی شده بود. بی احتیاطی و بی پروائی های یک مرد مدرن در برابر یک دنیای قرون وسطائی
کما اینکه او را خیلی سرزنش می کردند که چرا در روز عید مسلمانان، با یونیفـُرم به مسجد جامع رفته و به جای اینکه مثل همه بر روی زمین بنشیند، با خود یک مُبلی به مسجد برده بود. بد زبانان ِتلخ گوی دیگر به این مطلب اشاره می کردند که:«شاه بانو، به جای اینکه مُحَجبه باشد، با کت و دامن پاریسی به مسجد آمده است» و حرفهائی از این قبیل... اگر این چیزها در غرب مضحک و خنده دار بنظر می رسد، در عوض، اصلاً خوشایند مردمانی نیست که در قرن یازدهم زندگی می کنند. مردم عوامی که در عصری دیگر بسر می برند

کریستین اُکرنت ــ آیا شما شاه را از ظاهر خود بزرگ بین او، مسابقۀ تسلیحاتی، هزینه های هنگفت و سرسام آور، فساد مالی فراگیر اطرافیانی نامعقول و تحریک آمیز، برحذرداشته بودید؟
الکساندر دو مارانش ــ بله کاملاً

کریستین اُکرنت ــ درمورد این افراط و تخطی ها، به او هشدار و اخطار می دادید؟
الکساندر دو مارانش ــ نه دقیقاً با این عبارات. این چیزها را میتوان بصورت سوالی مطرح کرد. مثلا:« سرورم، گمان می کنید که ثروت حاصل از نفت، آنگونه صحیح توزیع شده باشد كه بايد بشود؟» از این جور چیزها بود که می شد به او گفت، که البته كه تا آنجائی كه من ميدانم، اين صحبتها را فقط از من، و با کمال میل، قبول می كرد و نه از هيچ كس ديگر. چرا چنين بود؟ پاسخ آن ساده است. كساني كه دور و بَر او را گرفته بودند، به طرز وحشتناكی احساساتی بوده و از او می ترسيدند. همۀ آنها بلا استثناء دنبال اين بودند كه چيزی ازاو به دست آورند، كادو،پُست و مقام و هرنوع مزيت و فايده ديگری... من نه
فساد مالی همواره از امراض انسان ها بوده و هست. در كشورهايی كه فساد مالی وجود ندارد، در واقع خود را با چنگ و دندان حفظ كرده اند، هر چند که! و اما در همه جای ديگر، رشوه و بخشش يك نوع رفتار سنتی و آباء و اجدادی ِزندگی محسوب می شود. پديدۀ رشوه در ايران، از آن روزی كه چاههای پرخير و بركت نفت ناگهان فوران كردند، رو به گسترش نهاد. نياگارائی از پول بر سر كشوری ريخت كه آمادگی و ظرفيت دريافت كردن آن را نداشت
مأموران سرویس من، که در ايران حضور داشتند، پیش چشم خود ديدند كه چه ثروت های انبوهی انباشته شد، و چه دلال های بی شماری ثروتمند شدند. مطالعۀ دقيق تماسهای رمزی يا غیررمزی، به ما اين امكان را داد كه ازمکالمات بين قرقاول های قفس های گوناگون پی ببريم كه با چه اعداد و ارقامی و آنهم با چه تعداد شگفت انگيزی از صفر، بازی می كردند

کریستین اُکرنت ــ و از ميان اینها، کدام فرانسوی ها؟
الکساندر دو مارانش ــ با تأسف برای فرانسه، آنجا هم مثل بقيه جاها، فرانسويان غالباً غایب بودند. ما خيلی كمتر از آنگلوـ ساكسون ها و آلمانی ها یا ايتاليايی ها فعاليت داشتيم. اتباع اين كشورها هيچ واهمه ای از اين كه برای لااقل چندين ماه در خارج از كشور خود مستقر شوند ندارند، خصوصا اگرموضوع به دست آوردن یک قرارداد آبدار مطرح باشد. در حالی كه فرانسوی ها، از راه نرسيده، ساعات باقی مانده برای رفتن را می شمارند تا مثلاً تعطيلات آخر هفته را به فرانسه برگردند. يكی از شخصيتهای مطرح عربستان سعودی داستان زير را برايم تعريف كرد که مربوط به زمانی است كه قيمت نفت بريل در بالاترين سطح خود قرارداشته است: يك روز يك هيأت نمايندگی عالی رتبه از يك شركت ژاپنی به سرپرستی قائم مقام رئيس، با يك هواپيمای اختصاصی از راه رسيدند. در معیت آنها مشاورين و تكنسين هايی از همه جور آمده بودند، كه اکثرآنها عربی حرف می زدند، آنها تا آن حد برايشان مهم بود كه بتوانند موفق به عقد قرارداد مهمی شوند كه با خود منشی هايی آورده بودند كه مستقيماً بتوانند مطالب را در زبانی كه زبان پيامبر بود، بوسيله ماشين تحريرهائی كه به زبان عربی تايپ مي كردند به رشته تحرير در آورند. خود شرقی ها هم حاضر بودند تا هر زمان كه برای برنده شدن لازم باشد در مملکت بمانند. و اين همان كاری بود كه شد

کریستین اُکرنت ــ آيا برداشتها و اطلاعات خود را در مورد ضعف و شكنندگی رژيم ايران با مثلاً همكاران آمريكايی خود در ميان می گذاشتيد؟
الکساندر دو مارانش ــ با برخی از همكارانم از خانوادۀ آتلانتيك صحبت كرده بودم ولی آمريكايی ها خيلی طالب نبودند. در خارج معمولاً همكاران آمريكايی ما تمايل دارند بيشتر بين خودشان باشند. شيری را می نوشند كه با هواپيما برايشان فرستاده اند زيرا از اين طريق مطمئن هستند كه خطر آلوده شدن به ميكروب وجود ندارد. بدون ارتباط با جهان بیرون زندگی می كنند و ديد و بازديد های خود را به کوکتِل ها محدود می كنند. اين كارها بسيار ناخوشايند است.
يكی از كاركنان سفارت شوروی در تهران که مسئول خريدهای سفارت بود به بازار ميرفت، همه را به خوبی می شناخت، با مردم سلام و احوال پرسی می كرد با آنها دست می داد و حتی با زبان فارسی عاميانۀ كوچه بازار با آنها صحبت می كرد. همين مرد سالها بعد به تهران برگشته بود تا اين بار پست مهمی را در سفارتخانه به عهده بگيرد. اين دقيقاً مصداق و نمونۀ كارهايی است كه بايد می كرديم. و البته ما هم سعی كرديم آنگونه عمل كنيم

کریستین اُکرنت ــ آيا سعی كرديد براساس همين اصول، درنزديكان خمينی در نوفل لوشاتو درفرانسه نفوذ كنيد؟
الکساندر دو مارانش ــ اين كار وزارت كشور بود، چراکه اين مسئله درقلمروملی فرانسه واقع می شد. ولی ازاين بیم دارم كه دولت فرانسه ازآنچه كه در بين اطرافيان خمينی می گذشت بخوبی مطلع نبوده باشد...خمينی از كاست ضبط صوت برای ضبط كردن سخنرانی های آتشين استفاده می كرد که درآن مردم را به قیام، و نيروهای مسلح را به فرارازخدمت فرا می خواند. سپس اين كاست ها، در چمدان های ديپلماتیک، به برلين شرقی فرستاده می شدند، جائی كه درآن ستاد مركزی حزب توده يعنی حزب كمونيست غيرقانونی ايرانيان مستقر بود. اين بود كه ما به آنچه كه در برلين شرقی می گذشت علاقه مند شديم، متوجه شديم كه حزب تودۀ برلين شرقی، اين نوارها را درهزاران نسخه تكثيرمی كنند و بدون مشكل مرز و حمل و نقل، به ايران می فرستادند. در آنجا، اين نوارها، درتهران، داخل صندوقهای پستی انداخته می شدند و يا دراصفهان آنها را از روی ديوار به داخل حياط و باغچه ها می انداختند و به همين ترتيب درساير شهرها
به اين ترتيب يك تكنيك مدرن در پخش و توزيع ويرانگرها افتتاح شده بود

کریستین اُکرنت ــ و طبعاً اِلیزه را ازاين امر آگاه کرديد؟
الکساندر دو مارانش ــ در مورد فرانسه، به گونه ای عمل كردم كه ازخمينی بخواهند كه در پی يافتن سر پناهی دريك سرزمين خوش آب وهوا تر برای خود باشد. به عبارت ديگر، توصيه كردم كه ازعالیجناب بخواهند كه خاك فرانسه را ترك كند. يك روز صبح، مدير دفتر بسيار شايستۀ من، آقای ميشل رووسَن
Michel Roussin
با قيافه ای خندان وخوشحال پيش من آمد وگفت:«آقای مديركل، برنده شدید. فردا يا پس فردا، به آیت الله خمینی ابلاغ می شود كه بايد فرانسه را ترك نمايد. البته به طورمؤدبانه به او خواهیم گفت، ولی درهرحال خواهیم گفت.» خيالم راحت شده بود. فردای آن روز، تقريبا درهمان ساعت، مدير دفترم دوباره آمد با من صحبت كند، با قيافه ای گرفته ودست ازپا درازتر:« آقای مدير كل، خبرها چندان جالب نيستند. باد از سَمت ديگری می وزد. اومی ماند». غافلگيرشده بودم:«اَه! چرا می ماند؟ - سفيرايران به وزارت خارجه اعلام كرده بود، كه گويا از نظر شاه ايرادی در اينكه خمينی درفرانسه بماند، دیده نمی شود». كمی متاثرشدم، وازاو پرسيدم:«مطمئن هستيد؟». جواب داد:«بله آقا، كاملاً». مات ومبهوت ازاين خبرعجيب و تأسف بار، تصميم گرفتم به تهران بروم تا از زبان خود شاه، تأیيد اين تغییرباورنکردنی را بشنوم
چهل وهشت ساعت بعد، با يك هواپيمای
mystère20
رهسپارتهران شدم. آتش سوزی های متعدد، تهران را تيره و تاريك کرده بود. اعتصاب عمومی، فرودگاه پايتخت، مهرآباد، را فلج كرده بود. نه خدمات هوانوردی و نه سوختی برای هواپيماها وجود داشت. اين هواپيمای
mystère20
هواپيمای خوبیست، ولی همانطوركه هوانوردان میگويند:«هواپيمای پا كوتاهی است». شعاع عملش خیلی کوتاه است.اين تنها عيب آن است. آقای ميشل رووسَن، دستيارم ويك افسرمتخصص جوان و برجسته، يعنی كاپيتان اِم. را به همراه خودم به ايران بردم. شب را درقبرس، درشهرلارناكا سپری كرديم. صبح زود، سوخت گيری كرديم و به طرف تهران پرواز كرديم. هنگامیکه به فرودگاه مهرآباد رسيديم، مردانی را ديديم كه با مواد منفجره ومحترقه در محوطۀ فرودگاه، دررفت وآمد بودند. برج كنترلی دركارنبود. به خدمۀ هواپيما دستوردادم كه هواپيما را ترك نكنند. با توجه به اينكه يك سيستم تماس با يكی ازنزديكان شاه را دراختيارداشتم، اتومبيلی درآنجا، از قبل منتظرما بود. پس ازعبورنه چندان آسان ازاين شهر بزرگ، كه خيابانهای آن از مردم عادی موج مي زد، شاه در يكی ازكاخهای خود، كه تا آن زمان نديده بودم، مرا دردفتری به حضور پذيرفت
اوّلين چيزغیرعادی دراين اطاق كوچك، نور ملايمی بود كه بوسيلۀ يك لامپ بزرگ از يك آباژور بسيارزيبا درگوشۀ اتاق، برروی يك ميزگرد به داخل اتاق پخش می شد. شاه يك عينك دودی بزرگی، كه كاملا نيمی ازصورتش را پوشانده بود، برچهره داشت. هيچ وقت او را باچنان عينكی نديده بودم. پس از سلام واحوالپرسی های هميشگی، ناراحتی، بهت و سرگردانی خود را از شوك ناشی از رد نظرمن، مبنی بر دور كردن خمينی ازپاریس؛ آنهم به خواست خود اعلی حضرت، را به اطلاع او رساندم. بعد از اينكه اخبار واطلاعات مربوط به وقايع فرانسه را به عرض او رساندم گفتم:«سرورم، آيا شما قربانی اطرافيانتان و يا اطلاعات غلط ونادرست و يا حتی خيانت سفيرتان نشده ايد». پاسخ داد:«ابداً، اين كاملاً طبق دستورات خودم بوده است». شاه با مشاهدۀ حيرت و تعجب من گفت:«حالا كه فقط خودمان هستيم دلايلم را دراين مورد به شما مي گويم: اگر شما خمينی را درفرانسه نگه نداريد، او به دمشق درسوريه می رود. دراين صورت، بیش ازحد به ايران نزديك خواهد بود. اطلاعات دقيقی دارم حاكی ازاينكه اگر به دمشق نرود، درعوض به تريپولی نزد سرهنگ قذافی خواهد رفت، كه اين بدترين چيزی است كه ممكن است اتفاق بیافتد. نظربه اينكه روابط من با كشور فرانسه بطورفوق العاده ای، خوب وحسنه است، از شما می خواهم كه به استحضار رئيس جمهور برسانيد كه من روی دوستی شما حساب می كنم که .... دقيقاً اين جمله را ازخود شاه نقل قول می كنم كه گفت ــ پیچش را سِفت کنید ــ و نهايت امراينكه، من دوست دارم كه خمينی نزد شما در فرانسه بماند، که تحت كنترل خواهد بود
با خودم گفتم اگرچه فرهنگ فرانسه را به خوبی می شناسد، ولی مطمئن نيستم كه در جريان سيستم«دمكراسی نرم»حاكم برفرانسه وامكانات ناچيزی را كه برای ساكت كردن اين مقدس مرد دراختيار داريم، باشد.
غم انگيزترين لحظۀ اين ديدار وقتی بود كه شاه به من گفت:« دوست گرامی من، اين را بدان، كه هرگزمردمم را به گلوله نخواهم بست!». من هم که در فاصلۀ فرودگاه تا كاخ، آن دسته ها را ديده بودم كه ترس و وحشت را درشهرحاكم كرده بودند، در پاسخ گفتم:سرورم، دراين صورت، شما بازنده ايد
درپايان جلسه پس ازاينكه با نهايت ادب و مهمان نوازی به سخنان من گوش داده بود، مرا تا جلوی درب اتاق مشایعت كرد. درب باز شد و نورتند سالن انتظاربه يكباره وارد نور ملايم اتاق شد. شاه قبل ازاينكه با من دست بدهد، عينك خود را برداشت. پيش ازخداحافظی به او نگاه كردم و صورتش را در نوركامل ديدم. همان چهرۀ آشنا و خودمانی بود كه چندين هفته قبل ديده بودم. به علت بيماری كاملاً شكسته وفرسوده شده بود. مردی كه اين بيماری را با خود به همراه داشت كسی بود كه بسياری ها به او تملق می كردند، دیگرانی ازاو متنفر بودند. كسی بود كه زحمات بسياری برای مملکتش كشيده بود. خلاصه اينكه كسی بود كه در رديف اوّل شخصيت های عصر ما جای می گرفت
پس از چندين بارمتوقف شدن در پست ها ی نظامی ِبين راه، كه درآن سربازان اسلحۀ اتوماتيك خود را درفاصله يك متری از سَرم می گرفتند، بالاخره به فرودگاه رسيدم. هواپيمای ما به طرزمعجزه آسائی، سالم مانده بود
فردای آن روز، وارد دفتر كار پرزيدنت ژيسكاردِستـَن
Giscard d'Estaing
شدم. پرزيدنت بلافاصله برای ملاقات با من ازجای برخاست:«خُب چه خبر». و برای اوّلين بار، بدون تشريفات رسمی و ادای احترام، گفتم:«اين همان لوئی شانزدهم است» درجواب اين سخن ِمن گفت:« يعنی، كارتمام است». با توجه به اينكه از زمان این دِرام و واقعۀ ناگوار(انقلاب) تاكنون، بارها و بارها به آن ماجراها فكر كرده ام، خيلی دوست دارم يك تاریخ دان متبحرومجرب، يك کارتطبيقی برای مطالعۀ شومی ونگون بختیهای لوئی شانزدهم، تزارنيكلای دوم ومحمد رضا شاه پهلوی تأليف نمايد. آنها، هر سه نفر مغلوب ضعف و ناتوانی خود شدند. اگر به اين پادشاهان به طور صحيح اطلاع رسانی شده بود واطلاعات واخبارصحيح به انها داده می شد، يك راه ديگری انتخاب می كردند، راه قاطعيت صريح، اين چيزی است كه می توانست در هر سه اين موارد، مسير تاريخ را عوض كند

کریستین اُکرنت ــ وقتي كه شاه در تبعيد به سرمیبرد، آيا رفتارفرانسه و پرزيدنت ژيسكار دِستـَن اورا دلخورنكرده بود؟
الکساندر دو مارانش ــ در مورد اينكه آيا رفتار فرانسه او را ناراحت كرده بود اطلاعی ندارم: هیچ چيزی در اين مورد به من نگفت. اوايران را ترك كرد، بدون اينكه حتی يك فرستندۀ راديوئی يا يك تكنسين مخابرات با خود به همراه ببرد، تا به او اين امكان را بدهد كه با نيروهای كاملاً صادق و وفادارش در ارتش درتماس باشد. البته بعد ها اين نيروی وفادار، بیرحمانه مورد تصفيه و پاكسازی قرار گرفتند. نبايد از ياد برد که دستگاه اداری دولت كارتر، درتمایل ابلهانۀ خود، برای تغيير سيستم سياسی درايران، تا آنجا پيش رفت كه شاه تضعيف شده و ناتوان راچنان تحت فشار قرار داده بود، كه به نيروهای ارتش خود دستور داد كه دراين ماجراها هيچ واكنش وعكس العملی از خود نشان ندهند. حتی كار به جايی رسيده بود كه اين كارتر وصف ناشدنی، خيلی زود، ژنرال هاوز
Hauser
را به تهران فرستاد تا در جريان نشست هايش با اُمرا و فرماندهان نيروهای مسلح ايران، كه از بهترين ومجهزترين ارتش های منطقه بودند، و تماماً به تجهيزات، وسايل و جنگ افزارهای آمريكايی مجهز بودند، بفهماند كه در صورتی كه عكس العملی دراين قضايا از خود نشان بدهند، ديگرهيچ قطعه وتجهيزاتی برای آنها فرستاده نخواهد شد. به اين ترتيب بود كه خمينی را به قدرت رسانده وانقلاب شيعه به وقوع پيوست. مجموعۀ نيروهای مطيع ارتش، منتظر يك اشارۀ اعلی حضرت بودند تا واردعمل گردند، كه البته اين اشاره هيچ وقت به آنها نشد. ارتش ايران يك ارتش كلاسيك ومنظم بود. دربحبوحۀ جوش و خروش آشوب های بپا شده، چند زره پوش از گارد شاهنشاهی وارد عمل شدند. اينها درآن زمان جزء مجهزترين و مسلح ترين جنگ افزارهای مدرن محسوب می شدند اما فقط برای جنگ های منظم و كلاسيك تربيت وساخته شده بودند، و نه عليه شورشها و جنگهای انقلابی
مثلاً، اين واحد های زرهی نمی توانستند درمقابل «كوكا مولوتف» هيچ كاری بكنند. مثل همه جا، و بخصوص در كشورهای مسلمان، نوشيدنی هايی از نوع كوكا كولا ،كه غير الكلی هستند طرفداران بيشماری دارند. علاوه براين، شايعاتی هم در گوشه و كنار، دهن به دهن می گرديد دال براينكه،«كولا» از نظرجنسی، محرك و شهوت آوراست. بنابراين مصرف كننده، زياد بود واين بطری های خالی درهمه جا يافت می شد. تكه پارچه های كهنه هم، كه مشكلی در بدست آوردنشان نيست. والبته، نفت و بنزين نيز. يك بطری + يك تكه پارچه + نفت يا بنزين = كوكتل مولوتف. اين گلوله های آتشين، از روی پشت بام ها برروی زره پوش های نظامی پرتاب می شدند، و به سرعت ، آنها را به صورت حریقی شعله ور در می آورد و سرنشينان و خدمه اين خودروهای زرهی را از پای درمی آوردند. در واقع هيچ وسيله ای برای مقابله با چنین دشمنی را دراختيار نداشتند
چرا دولت وقت آمريكا، بهترين و قويترين متحد خود را دراين منطقۀ فوق العاده ناپایدار، و از لحاظ استرتژیکی حیاتی، محكوم واعدام كرد؟ شاید پاسخ اين سوال درمعجونی از كوته بينی، اطلاعات غلط، خامی وخوش باوری تاريخی یافت شود
دوستان ماوراء اتلانتيك ما گمان می كردند كه سيستم دمكراتيك آنها و
American Way of Live
درهمه جا قابل اجرا است

کریستین اُکرنت ــ آيا مجدداً شاه را در جاهای مختلفی كه در تبعيد بود، ملاقات كرديد؟
الکساندر دو مارانش ــ شاه كه درشرايط بسيار تأثرانگيزی ايران را ترك كرده بود، بلافاصله توسط آن بزرگمرد، که پرزيدنت سادات باشد، مورد استقبال قرارگرفت و او را سُکنی داد. بعداً، شاه به مراكش رفت، درآنجا او را دوباره ديدم، در شرايطی دراماتيك وغم انگيز. مَلك حسن دوم، پادشاه مراكش اورا به همراه خانواده سلطنتی مورد پذيرايی قرارداده بود و آنها را در يكی از كاخهای قديمی خود اسكان داده بود
بعد ازمدت کوتاهی، اطلاع يافتم كه محافل اُپوزیسیون مراكشی درصدد برانگيختن آشوب ونا آرامی برآمده، ومی گويند:«مايۀ ننگ است برای ما که دركشورمان ازاین«خودكامه» پذيرائی واستقبال كنيم». حتی عکسی از یک دیوارنویسی درشهر کازابلانکا به من نشان داده بودند. برای یک مسلمان، كثيف ترين و نجس ترين حيوان، خوك است و بعد از آن سگ. بزرگترين دشنام درزبان عربی اين است«توله سگ!» برای اين دشنام، يك بازی با کلمات كرده بودند ومی گفتند:مَلك حسن سگِ شاه
لذا به ديدن شاه مراكش رفتم تا به او بگويم كه حضور شاه ايران در كشور پادشاهی مراكش ممكن است مشكلات بزرگی ببارآورد. پادشاه به صحبت های من گوش داد ودرپايان گفت:«متوجه كه هستيد، من نمی توانم مهمان نوازی از مردی را كه درسخت ترين وغم انگيزترين لحظات زندگيش به سرمی برد، دریغ كنم. وانگهی، اويك پادشاه مسلمان است، و می دانید که برای ما مراکشی ها، میهمان نوازی یک تکلیف مقدس است. شاه اينجاست، وتا هروقت که بخواهد می تواند اينجا بماند. – سرورم، انتظار چنين پاسخی را از شما داشتم! ولی حالا مجبورم يك مسئله بسيارناراحت كننده ای را با شما در ميان بگذارم. اربابان جديد ايران، با يك سری آدم كـُش و جانی درخاورميانه قرارداد بسته اند، كه افرادی از خانوادۀ شما، مانند ملكه يا شاهزاده های جوان را برُبايند، تا بعداً آنها را با خانوادۀ شاه ايران مبادله كنند
پادشاه كه با شنيدن اين صحبتها بسيارناراحت شده بود، با دستان گره كرده به مُبل و چهره ای گرفته، به من گفت:« نفرت انگيزاست، ولی اين مسئله، تصميمم راعوض نمی كند». سعی كردم اورا مُجاب كنم، به هر تكنيك بحث وجدلی كه می دانستم متوسل شدم، به وی یادآورشدم که ايشان نه تنها، پادشاه كشور پادشاهی مراكش است بلكه، تكاليف دينی او ونقش نگهبانی اوازتنگه جبل الطارق،که برای اردوگاه آزادی بسيارمهم و حياتی است، مسئوليت های دیگری هم بر دوش اومی گذارد. در پايان اين گفتگوی غم انگیز، فهميدم كه غير ممكن است که پادشاه مراكش بتواند ازشاه ايران بخواهد كه آن كشوررا ترك كند. لذا به او پيشنهاد كردم كه اين وظيفه سنگين را به من محول كند. اوهم پذیرفت ومسئوليت اين موضوع را به من واگذار كرد
شاه ايران مرا درهمان قصری كه دراختيارش گذاشته بودند بحضور پذيرفت، شهبانوهم درآنجا حضورداشت. بچه ها را دوركرده بودند. يكی از تلخ ترين گفتگوهای زندگيم بود. كسی را در برابر خود داشتم كه تا چندی قبل يكی از قويترين مردان جهان بود، كه همه به او تملق می كردند وآرزومی كردند آنها را به حضور بپذيرد. چنین است پایان شکوه وعظمت این دنیا
تهديدهای وحشتناكی را كه متوجه ميزبانش، يعنی خانوادۀ پادشاه مراكش شده بود، برای شاه تعريف كردم. مراتب نگرانی خودم، ازاستفادۀ برخی عناصر، ازحضور وی درمراكش را به اطلاع رساندم. شاه درخواست مرا مورد عنايت قرارداد و چنين بود كه فردای آن روز رفتم پيش مَلك حسن دوم، تا به اطلاع او برسانم كه تا دو يا سه هفتۀ ديگرعزيمت خواهند كرد. شاه به همراه اعضای خانواده اش به سوی جزاير باهاما پرواز كرد، و بعداً در مصراز دنيا رفت

کریستین اُکرنت ــ نقشی که دراین مورد خاص ایفاء کردید، حاصل تحلیل خودتان از اوضاع و احوال بود؟
الکساندر دو مارانش ــ بله کاملاً

کریستین اُکرنت ــ فرستاده وگـُماردۀ پرزیدنت ژیسکاردِستـَن نبودید؟
الکساندر دو مارانش ــ نه. هر دو حاکم مرا به معتمَد خود بودن، مفتخر کرده بودند. درجهت منافع کلی ومشترک، کارمی کردم

امید ساعدی
دانشجوی دکتری حقوق
دانشگاه سوربُن ـ پاریس١
پاریس، مِـهـر ١٣٨٨
khabarnet

**nobodynoone** · 25-10-09, 10:13

Vaghean heife ke in hame threade bi mohtava to portal miran vali ye hamchin threadi nemire.
Kheili jaleb bood mamnoon

09-10-09, 10:06	#1 (permalink)
sharooz1 Emperor Join Date: Feb 2007 Location: UK Posts: 1,174 Credits: 19,473 Thanks: 3,181 Thanked 2,185 Times in 695 Posts	شاه و آیت الله مصاحبه ای فوق العاده خواندنی، از رئیس کل سازمان اطلاعات برون مرزی فرانسه در دوران انقلاب ١٣٥٧ ایران این گفتگو به همـّت ژورنالیست معروف فرانسوی،خانم کریستین اُکرنت Christine Ockrent با آقای الکساندر دو مارانش Alexandre de Marenches انجام شده نقش دولت کارتر در سقوط رژیم شاه و به قدرت رساندن خمینی؛ بازار، مسجد، ارتش و ساواک ناکارآمد؛ اصلاحات ارضی و کینۀ شخصی خمینی از شاه؛ ماجرای تبعید به عراق و آمدنش به فرانسه؛ همکاری حزب توده با خمینی؛ تبانی برای ربودن اعضاء خانوادۀ سلطنتی در مراکش، از نکات بسیار جالب و آموزندۀ این مصاحبه هستند الکساندر دو مارانش ــ چند سالیست که غرب ناچار است با یک دشمن دیگر هم مبارزه کند. این دشمن، همان بنیادگرائی مسلمان و خصوصاً جزء اصلی و مهم آن یعنی شیعه گری می باشد. وضعیّت جدیدی حاکم شده است. نتوانستیم آن را به موقع تشخیص دهیم سرهنگ اِل.، نمایندۀ لایق و شایسته ام در ایران، اوّلین کسی بود که از سال ١٩٧٣، با تیزبینی و دوراندیشی، جوش و خروشی که کلیسای تشیّع را به هیجان در می آورد تشخیص و از آن خبر داد. ایران به برکت نفت توانست طی سالهای اخیر از نیستی تاریخی سر برآورد. در اوایل سالهای هفتاد میلادی، هنوز منابع عظیم و سرشار نفت آمریکای مرکزی، مکزیک و دریای شمال مورد بهره برداری قرار نگرفته بود. اکنون، نفت بسیار زیادی در دنیا وجود دارد. ولی در آن زمان، منطقۀ نفت خیز، خارج از امپراطوری شوروی و ایالات متحدۀ آمریکا، عمدتاً شبه جزیرۀ عربستان، جنوب عراق و ایران بود. شاه، پسر بنیانگذار سلسلۀ جدید پهلوی به لطف طلای سیاه، شاهد اوج گیری سریع و قدرتمند خود بود در اوّلین ملاقاتی که با شاهنشاه آریامهر داشتم خیلی تحت تأثیرایشان قرار گرفتم. مردی بود کاملاً فرنگی مآب، زبان فرانسه ای صحبت می کرد که آرزو می کردیم هر کسی در فرانسه بتواند آنطور صحبت کند. شیفتۀ فرهنگ فرانسوی بود. با قدی نه خیلی بلند و اندامی لاغر، بسیار سرزنده و با نشاط بود. از هوش و استعدادی برخوردار بود که کمتر کسی ازاین موهبت برخورداراست. حافظۀ عجیبی داشت اگر بخاطر قیافه و ظاهر معروف و شناخته شده اش نبود، حتـّی با گوش تیز و دقیق هم نمیتوانستیم حدس بزنیم که با یک فرانسوی تحصیل کرده و آگاه به مسائل، طرف صحبت نیستیم. او کاملاً دو فرهنگی شده بود چندین سال قبل از آنکه خودم با شاه آشنا شوم، یکی از دوستان فرانسوی دریا سالارم، از طرف شاه دعوت شده بود تا در مورد یک پروندۀ فوق العاده فنـّی، توضیحاتی به او ارائه بدهد. در همان روز، سوء قصدی علیه شاه توسط یکی از سربازان گارد او به وقوع پیوسته بود. شاه که از این سوء قصد جان سالم به در برده بود و از مرگ حتمی نجات یافته بود، نه تنها جلسۀ خود با این دوست فرانسوی بنده را لغو نکرده بود بلکه حتی آن را به تأخیر هم نیانداخته بود. هنگامی که این افسر فرانسوی برای ملاقات، به کاخ سلطنتی رفته بود، در آنجا هنوز مشغول جارو کردن شیشه های شکسته و خرده ریزه های دیگر بودند. آثار خون که بر در و دیوار پاشیده شده بود، نشان از زد و خوردی می داد که روی داده بود. افسر فرانسوی به حضور شاه رهنمون می شود، شاهی که در کمال آرامش و خونسردی به بحث و گفتگو در مورد پروندۀ مورد نظر می پردازد دوست دریا سالارم برایم تعریف می کرد که شاه به حدی در جریان پروندۀ مورد نظر بود که حتی از ریزترین و جزئی ترین مسائل و نکته های فنـّی آن به خوبی مطلع بود. در طی این جلسه، هیچ اشاره ای به وقایعی که چند لحظه پیش از آن رفته بود تا مملکت را به عزا بنشاند، نشده بود کلیۀ کشورهای غربی نسبت به شاه، چاپلوسی و تملـّق می کردند. اما فرانسه برای این کار، یک بهانه و توجیه خاصی داشت. شاه، چیزی را که فرانسوی بود دوست می داشت. خیلی خوب از تاریخ ما آگاهی داشت و حتی در جریان جزئیات سیاست داخلی ما بود. هرچه در توان داشتم برای ملتفت کردن او به مشکلات عمدۀ استراتژی جهانی بکار می بردم. علاقۀ خاصی هم به این مسائل داشت. او نسبت به من لطف و محبت خاصی داشت. از من خواست که چندین بار در سال او را ملاقات کنم. سعی کردم توصیه هائی به او بکنم، به او بگویم مسائل جهان را چگونه می دیدم. او از نادر مردانی بود که می شد با او از ژئوپولیتیک و استراتژی بین الملل صحبت کرد، بدون اینکه همچون بسیاری از دیگر رهبران، فقط سیاستِ سیاست بازان را در سر داشته باشد کریستین اُکرنت ــ آیا در مورد سرویس مخفی خودش، با شما مشورت و نظرخواهی می کرد؟ الکساندر دو مارانش ــ سرویس های مخفی او، تا حدی یک افسانه بود. خیلی حرفه ای نبودند. ساواک، بیشتر به یک پلیس پیشرفته می ماند تا یک سرویس اطلاعاتی، و این چیزی است که اغلب در کشورهای جهان سوم معمول است. از آنجا که این کشورها، سرویس اطلاعاتی ندارند، لذا معمولاً راحت ترین راه حل را انتخاب می کنند، در واقع تنها راه حلی را که در اختیار دارند انتخاب می کنند. و آن اینست که پلیس هائی را بر می گزینند و از آنها بعنوان مأموران اطلاعاتی استفاده می کنند، که طبیعتاً جواب نخواهد داد کریستین اُکرنت ــ جلوه های عینی و محسوس این همکاری ایران ـ فرانسه، در سطح شما، به چه شکل خود را نشان می داد؟ الکساندر دو مارانش ــ همکاری ایران ـ فرانسه در، نگاه با هم به دنیای پهناور، متجلی می شد. از آنجا که ایران دارای دو هزار کیلومتر مرز مشترک با شوروی و نیز هشتصد و پنجاه و پنج کیلومتر با افغانستان است، جالب بود که از تهران، قسمت جنوبی امپراطوری شوروی را نظاره گر باشیم. شاه بینش خوبی به آنچه که در دنیا، و نه آنچه که در کشورش می گذشت، داشت. از این بیم دارم که اطرافیانش، در مورد وضعیت داخلی کشور و اقدامات کلیسای تشّیع، به طور غلط و غیرواقعی به او اطلاع رسانی کرده باشند. پارس(و بعداً ایران)همواره بر چهار رکن استوار بوده است: سلطنت، مسجد، ارتش و بازار. به طور عاجز و کوتاه دست، شاهد در دست گرفتن مسجد، و سپس نابودی تخت سلطنت و ارتش شدیم. کار از کار گذشته بود کریستین اُکرنت ــ با توجه به صحبتهای شما، از میان سرویس های غربی، سرویس های ویژۀ فرانسوی تنها سرویس هائی بودند که عناصر اصلی انقلاب را شناسائی و تشخیص داده بودند. این را چگونه باید توجیه کرد، که همکاران آمریکائی شما این تیزبینی و دوراندیشی شما را نداشته باشند؟ الکساندر دو مارانش ــ آمریکائی ها بین سی الی چهل هزار نفر در ایران داشتند که بخش اعظم آن، ازتکنیسین های نیروی هوائی ایالات متحدۀ و البته، از افراد سازمان سیا (CIA) بودند یکی از ضعف ها و ایرادات سیستم آمریکائی ِآن زمان، این بود که، واشنگتن دنیا را بطور خیلی ساده و شِماتیک، در دو بخش مجزا، در نظر می گرفت. در یک طرف، خوب ها یعنی دوستان مان؛ و در طرف دیگر، بدها یعنی دشمنان مان. اگر از دوستان ما هستند، دیگر بحثی نیست و لذا خیلی از نزدیک آنها را زیر نظر نمی گیریم. از این منظر، وقتی که ما شاه را بعنوان متحد و هم پیمان خود داشتیم، دیگر خیالمان راحت بود. ضمناً او را «ژاندارم خلیج» هم می نامیدند. گزارش هائی مبنی براینکه: «نارضایتی رو به افزایش است... روحانیت در جنب و جوش است» به دستم رسیده بود. این گزارش ها به صورت بولتن های اطلاعاتی (BR) درآمده، و تحلیل و آنالیز آنها، به مقامات و بخش های ذیربط ارسال می شد. شاه که به من اعتماد داشت، به من گفته بود:من روی شما حساب می کنم، که همیشه، آن چیزهای ناخوشایندی را که دیگران به من نمی گویند، شما به من بگوئید قدرت، وحشتناک است، زیرا یک خود ـ مخرب است. در مورد شاه، این مسئله به صورت پاتولوژیک و بیمارگونه درآمده بود. شاه دیکتاتور نبود بلکه یک اُتوکرات بود. دیکتاتور یک کشور کسی است که، هنگامی که یکی از روحانیون محلی، بالای مناره می رود و شروع به سخنرانی علیه رئیس مملکت می کند، کاری می کند که این آخرین خطابه ای باشد که علیه او سر می دهد و دوران او در همان جا تمام خواهد شد. ولی یک اُتوکرات کسی است که، هنگامی که اولین فرد از روحانیون برای مطرح کردن خود از طریق نشر سخنان آتشین علیه بزرگِ کشور، به بالای مناره می رود، هیچ کاری نمی کند. روحانی مزبور، خواهد توانست دوباره بر سَبیل مؤذن، بدون هرگونه تنبیه و مجازاتی، به کار خود ادامه دهد. بدین سان، صدای ویرانگر ملاها، پخش می شود و بازتاب و انعکاس آنها در اقصیٰ نقاط شهرها و روستاهای دور افتاده گسترش می یابد کریستین اُکرنت ــ كه البته اين امر مانع از آن نشد كه همين اُتوكرات، در برخورد با ديگر باصطلاح مخالفان سياسي خود، ملاحظه و خويشتن داری كمتری داشته باشد؟ الکساندر دو مارانش ــ اين مسائل مربوط به شرق است. درشانزه ليزه، هايد پارك لندن و يا سانترال پارك نيويورك که نيستيم . نبايد مرتكب اين اشتباه تکراری شويم كه آنچه را كه نزد ديگران و جاهای ديگر روی مي دهد، بر اساس اخلاقيات خود و از پس عينك خاص خود نظاره و مورد قضاوت قرار دهيم. زيرا اين كار، اولاً موجب دگرگون شدن صورت مسئله خواهد شد و ثانياً در اين صورت، برداشت صحيح و دقيقی نخواهيم داشت. بارها گفته ام: «وقتی ما در اين غرب يهودی – مسيحی مي خواهيم مؤدب باشيم، كفش می پوشيم و كُلاهمان را بر می داريم. ولی مسلمانها(حدود ششصد ميليون نفر) كُلاه بر سر می گذارند و كفش هايشان را در می آورند. حق با کیست؟ مسئله چيز ديگری است، همين و بس». در آن زمان كار من قضاوت كردن در مورد درست يا نادرست بودن مسائل نبود. دغدغۀ من، حفظ نوعی ثبات در این منطقه ازخاورميانه بود، آنهم بخاطر اينكه ثبات اين منطقه، از نظر تهيه و تأمین نفت برای ما حياتی بود. منطقه ای كه تقريباً سه چهارم نفت اروپا را تأمين می كرد و از طريق تنگۀ مشهور هُرمز به اروپا منتقل می کرد برای حفظ شاه، می بايست او را از آنچه كه اتفاق می افتاد مطلع می كرد. بارها به من گفت:شما تنها كسی هستيد كه اين مطالب را مطرح می كنيد. دیگران خلاف اين اظهارات را می گويند. پاسخی كه هر بار در نهايت احترام به او دادم اين بود: سرورم، مسئله، تعداد آراء و نظرات نيست، مهم صحت و درستی اين گفته هاست کریستین اُکرنت ــ در آن زمان، خمينی درعراق در تبعيد به سرمی برد؟ الکساندر دو مارانش ــ بله، خمينی در عراق در تبعيد به سرمی برد. دوستم سعدون شاكر، که در كنار ساير وظايفش، او را هم زير نظر داشت و مرا در جريان می گذاشت، تعريف می كرد كه آيت الله يك خلق و خوی وحشتناکی داشت. يك خودکامۀ قرون وسطائی است. يك روز بچۀ يكی از همسايگان با يكی از بچه های خانواده اش دعوا کرده بوده است. خمینی می خواسته آن بچه ای را كه جرأت كرده بود روی خانواده او دست بلند كند را بکـُشند. بدیهی است که عراقی ها خواسته او را اجابت نمی كنند او سعی می كرد با سخنان آتشين خود، در مملکت ايران آشوب و اخلال به پا كند. او یک حس انتقام جوئی شخصی عليه شاه داشت، این درحالیست که شاه او را با تبعيد كردنش در سال ١٩٦٣ به نوعی در امان گذاشته بود. ژنرال پاکروان، سفیر پیشین ایران در پاریس، که مربی و مشاور نظامی مورد اعتماد شاه جوان نیز بوده است، زندگی خمينی را با تبعيد كردنش نجات داده بود، آنهم به رغم اينكه بعضی ها پيشنهاد می كردند كه او را به اجداد محترمش ملحق كنند. سالها بعد، هنگامی كه ژنرال پاكروان به ايران برگشت، يكی از اولين اقدامات خمينی دستگيری و تيرباران كردن او بود. چرا؟ برای اينكه تعریف نکند كه آيت الله حیات و زندگی خود را مديون او بوده است. از سال ١٩٦٣تا ١٩٧٨ كه خمينی در نجف در تبعيد به سر می برد، به هزینۀ عراقی ها امرار معاش می كرد. در پی یک نزديكی روابط میان شاه و صدام حسين، مذاكراتی برای خفه كردن صدای فعاليتهای خمينی انجام شد در همان هفته ای كه مذاكرات انجام شده بود، مدير دفتر خودم را، كه حامل يك پيام شفاهی برای صدام حسين بود، نزد ایشان فرستادم. به او گفتم كه به صدام بگويد كه بايد خيلی مواظب و مراقب اين مرد باشد. مردی كه به تصور من يك گلولۀ آتش زای واقعی بود، گلولۀ آتشینی كه چيزی مهيب تر و هولناكترازآن وجود ندارد، مگر حریق جنگلها، كه اغلب هم بوسيله باد پيشروی كرده و جاده ها و مرزها را در می نوردد، تا جنگل های همسايه و مجاور را نيز طعمۀ حريق خود سازد. از آنجا كه عراقی ها پذیرفتند که به صحبتهای من گوش كنند، لذا ترتيبی دادند كه ديگر برای مدت زيادی او را نزد خود نگه ندارند. مدير دفترم بعد از دو روز از عراق برگشت و به من حساب پس داد:«آقای مديركل، خوش به حالتان می شود: تصميم براخراج خمينی توسط عراقی ها، عملاً گرفته شده است خمينی از اين وضعيت خيلی ناراحت شده بود و تمام آن كسانی(عراقی ها)را كه طی اینهمه سال، به او واعقابش مأوی و مأ من داده بودند، تهديد كرد كه همان سرنوشت و بلايی را كه برای شاه در نظر گرفته است بر سر آنان نيز خواهد آورد. بغداد اعتنايی به اين سخنان نداشت، و البته که، دولت بر تصميم خود باقی ماند. بر سر اين قضیه، مرد مقدس، يك اکیپ تلويزيونی فرانسوی را كه جهت ملاقات با او آمده بودند، به حضور پذيرفت. آنها به وی گفتند كه برای كسی مثل او فرانسه كشور ايده آل است. كه این امر، بر تمايل این پیرمرد برای آمدن به فرانسه، تأثیر گذاربود کریستین اُکرنت ــ منظورتان اين نيست كه اين ژورنالیست های تلويزيون فرانسه بودند كه اين فكروايده را به خمينی القاء كردند كه از فرانسه تقاضای پناهندگی نمايد ؟ الکساندر دو مارانش ــ اگرچه خود او از قبل به اين موضوع فكر می كرد ولی اينها به او گفتند كه در فرانسه به خوبی از او استقبال و پذيرايی خواهد شد، و اين چنين شد كه یک روز در فرانسه پیاده شد کریستین اُکرنت ــ پس اين سرويس شما نبود كه استقبال از خمينی را در فرانسه سازمان دهی كرد ؟ الکساندر دو مارانش ــ مطلقاً خير! خمينی يك گلولۀ آتش است و، همآنطور كه دیدیم، يك خطر فوق العادۀ بين المللی است کریستین اُکرنت ــ اين را چگونه توضيح می دهيد كه قدرت حاكمۀ فرانسه، آمدن و مستقر شدن او را در فرانسه، فاقد اشكال تشخیص داده باشد؟ الکساندر دو مارانش ــ دو مكتب و دو طرز فکر وجود داشت. برخی ها در وزارت امور خارجه بر این نظر بودند كه فرانسه، می بايد سنت ديرين خود، به عنوان سرزمين ميهمان نوازی و پناه را با استقبال از عالیجناب(خمينی) نشان بدهد. بنده اينطور فكر نمي كردم . من فکر می کردم که بهتر،این است که برود و در سرزمينهای خوش آب و هوا تر مثل ايتاليا اقامت کند کریستین اُکرنت ــ چرا ايتاليا؟ الکساندر دو مارانش ــ برای اينكه آب و هوای آنجا، بهترین است. البته خمينی قبل از اينكه ما را با حضورش در فرانسه مستفيض كند، تلاش كرده بود كه بتواند به همراه خانواده اش در كويت مستقر شود. اما كويتی های وحشت زده، به اين مقدس مرد گفته بودند كه آب و هوای گرم و مرطوب كـُنج خليج مناسب وضع سلامتی ضعیف او نمی باشد هنگامی که این خبر را شنیدم، یکی از صحنه های کـُمدی اِدوارد بورده Edouard Bourdet برایم تداعی شد که درآن، درمورد یکی از پرسوناژها، که دیگرخیلی هم جوان نبود و قیافۀ سرد و بی روحی داشت و همیشه بیمار، ولی هرگز نمی مُرد، می گفتند که « یک ناخوشی...آهنین دارد!» خلاصه، خمينی١٠ اکتبر١٩٧٨ به نوفل لوشاتو رسيد، جائی كه در آنجا يك كميتۀ استقبال، مركب از مشتاقان و چپی هائی از همه نوع، كه دست به دست از دانشگاهای بزرگ غربی آمده بودند، به اضافۀ متخصصين مختلف دیگری که درميان آنها بودند، در انتظار او بود به استحضارکاخ اِلیزه رساندم كه، از نظر من، آمدن اين ويزيتور دست و پاگير، خبر خوشی نيست. کار گلوله های آتشین، به آتش كشيدن هر چیزیست که در معرض و دسترس آنهاست کریستین اُکرنت ــ نظر به اينكه، این سرويس های شما، و طبعاً خود شما، بوديد كه اهميت روحانيت شیعه را مطرح كرده بوديد، آيا به خاطرهمين نكته سنجی ها و دورانديشی ها نبود كه در فرانسه از خمينی استقبال شد، برای اینکه روی آينده شرط بندی كنند؟ الکساندر دو مارانش ــ گمان نمی كنم كه اين دو قضیه به هم ربط داشته باشد. من فکر می کردم كه می بايست خيلی مواظب بود، زيرا بخشی از روحانيت شيعه، تحت نفوذ خمينی، بيش از پيش عليه سلطنت فعاليت می كرد. مخالفت آنان با سلطنت، قبلاً و در سال ١٩٦٣ در جريان انقلاب سفيد شاه خود را نشان داده بود. انقلابی كه در طی آن شاه زمين های بسياری را كه بطور سنتی در اختيار روحانيت شيعه بود، مصادره كرده بود تا آنها را بين دهقانان تقسيم كند. از جمله اين موارد، مصادرۀ اموالی از خانوادۀ خود خمينی بود، كه همين موجب تشديد نفرت او از سلطنت و از خود شخص شاه شده بود به ياد داشته باشيم كه شاه ايران، يك غربی تا حدی پرورش یافته در اروپا بود. همين امر، به اضافۀ بيماريش، يكی از علل عمده و مهم سقوط او بود. اگر شاه واکنش و عکس العملی شرقی داشت، در همان زمان كه اولين اخلال ها آشكار شدند، احتمالاً به گونه ای عمل می كرد كه اين اغتشاشات بلافاصله سركوب و متوقف شوند اغلب او را با پدرش مقايسه می كردند. پدرش يك استوار ساده ای بود كه بعداً به سرهنگی قزاق ها رسيده بود و برخلاف پسرش، آدمی بود زرنگ، تيز و با عظمت. در آن دوران، يك جمله را برای من گزارش كردند كه چكيدۀ اوضاع و احوال آن زمان بود. آن جملۀ تكان دهنده اين بود:«به پدرش، كسی جرأت نمی كرد دروغ بگويد. به او (شاه) كسی جرأت نمی كند حقيقت را بگويد کریستین اُکرنت ــ شما به او می گفتيد حقيقت را؟ الکساندر دو مارانش ــ شاه ازمن خواسته بود كه هميشه حقيقت را بگويم، لااقل آنچه كه از نظرمن حقيقت بود. همواره حقيقت را گفتم و يا بهتر بگويم حقيقت خودم را، زيرا كیست که بتواند ادعا كند كه حقيقت همان است كه او در اختیار دارد؟ اجازه بدهيد كه ياد آوری كنم که، تنها و یگانه دغدغه و نگرانی من، دفاع از منافع عالی فرانسه، اروپا و دنيای آزاد بود. نه نيازونه تمايلی به ترفيع و پیشرفت ـ برای به کجا رسیدن؟ ـ داشتم و نه به هيچ جايزه و پاداش ديگری کریستین اُکرنت ــ به شاه گفتيد:« مواظب باشيد! ملاها در روستاهای شما در جنب و جوش هستند؟ الکساندر دو مارانش ــ بله این را گفتم، ضمناً به او گفته بودم كهمواظب بازار»هم باشد. و خصوصا به او گفتم كه مواظب دستگاه اداری دولت كارترهم باشد. او را مطلع کردم كه اين پرسوناژ فاجعه بار ملی و بين المللی، که پرزیدنت کارتر بود، تصميم گرفته است که او را جایگزین كند. رئيس جمهور آمريكا کاملاً از واقعيت های خاورميانه و از جمله ايران، بی خبر و ناآگاه بود. از نظركوتاه بين ِاين پرسوناژ پيش آهنگِ خوش سيما، كه از ايران لابد فقط همين را می دانست كه دركجا واقع شده است، شاه ديكتاتور شرور و بد ذاتی بود، كه مردم را به زندان می انداخت و بنابر این، دیگر مسئله این بود که در اسرع وقت، سيستم دمكراتیک به شيوۀ USA را، در آنجا مستقر و حاکم كرد. تصور می كنم كه هرگز كسی به اين مهمان كاخ سفيد اين قاعدۀ طلائی شرق را ياد نداده بود كه ببوس دستی را كه نمی توانی قطع كنی يك روزاسامی كسانی را كه در ایالت متحده، مسئوليت بررسی و ارزیابی رفتن و جايگزين كردن شاه را به عهده داشتند به وی اعلام كردم. حتی در یک جلسه ای شركت كرده بودم كه يكی از مسائل مطرح شده در آن جلسه اين بود که:«چگونه عمل كنيم برای بیرون راندن شاه، و با كی او را جایگزین کنيم؟ شاه نخواست مرا باور كند. به من گفت:«هرچه بگوئيد باور می كنم بجز اين يكی. ــ ولی سرورم، چرا در اين مورد به من باور نداريد؟ــ برای اينكه جایگزین کردن من خيلی احمقانه خواهد بود! من بهترين مدافع غرب در اين منطقه از دنيا هستم. بهترين ارتش را دارم. بزرگترين قدرت را در اختيار دارم». همچنين اضافه كرد كه:«اين موضوع آنقدر نامعقول و غيرمنطقی است كه اصلاً نمی توانم آن را باور كنم!». و پس از سكوتی كوتاه، كه در آن تأملی كردم به آنچه كه در پاسخ بگویم، به وی گفتم:«و اگر آمريكا ئی ها مرتكب اشتباه شده باشند؟ اين همان چيزی بود كه اتفاق افتاد. آمريكائيها تصميم خود را گرفته بودند. مثل همیشه، بینش و نگرشی که از ايران داشتند، منطبق و مطابق با نگرش ايرانی هائی بود كه با آنها معاشرت داشتند: همان ايرانی هائی كه از دانشگاههای هاروارد، استنفورد و سوربن فارغ التحصيل می شدند و عملاً كمتر از يك درصد جمعيت ايران را نمايندگی می كردند. در ایالت متحده، و هم در اروپا، تصور نمی کردند که مردم ایران از مردمانی تشكيل شده است كه در قرن يازدهم زندگی می كردند. ايرانيانی كه با آمريكائيها معاشرت داشتند در تهران زندگی می كردند، در مجالس باده گساری شركت می كردند. بهتر اين می بود كه دست از اين مهمانی ها برداشته می شد، میهمانی هائی كه درآن هيچ چيزی نمی آموختيم و هيچ چيزی جز بيماريهای كبدی برایمان نداشت، و به جای آن در تماس و ارتباط با مردم عادی بازار و روستاها به سرمی بردیم. من نمايندگان خود را مُلزم كرده بودم كه اين ضابطه را رعايت كنند کریستین اُکرنت ــ دراروپا هم برداشت همواره مثبت و خوشايندی از رژیم شاه وجود نداشت الکساندر دو مارانش ــ برداشت و تصویر غربی از رژيم شاه، تصويری بود كه اغلب از آينۀ معوج و موج دار ساواك می گذشت. از نظر بعضی ها، ساواك حاصل جمع يك فوق ِگشتاپو به علاوۀ کا.گ.ب، ضربدر در١٠ بود! كه چنين نیست. دليل آنهم، ناتوانی و ناکار آمدی ساواك در پيش بينی وقايع و حوادث و سپس مقابله كردن با آنها بود. وقتیکه به ژنرال ِارتش، نصیری، فكر می كنم كه طی سالها رئيس ساواك بود، که شاه برای دور كردنش، او را به عنوان سفير ايران در اسلام آباد تعيين كرده بود، بعداً به تهران بازگشت تا در حضورآيت الله توضیح دهد و از خود بگويد! بلافاصله مورد شكنجه قرار گرفت و به قتل رسيد. همين قتل نصيری ثابت می كند كه رئيس ساواك حتی در مورد جان و زندگی خود نيز قادر به انجام یک تحليل صحیح نبود. اگر او كار آمد می بود، شاه هنوز بر تخت سلطنت می بود و خمينی در تبعيد کریستین اُکرنت ــ آيا زوال رژيم را از نزديك دنبال كرديد؟ الکساندر دو مارانش ــ شاه كه در اثر بيماری، بيش از پيش فرسوده شده بود، توانائی خود را برای كار و تصميم گيری كاهش يافته می دید. در فاصلۀ يك ماه، ديدم او را که به اندازۀ چندین سال پیرشده بود. دیگرهمان مرد سابق نبود. و دیگر اینکه، قربانی اطرافیانش شده بود. که البته این امر فقط مختص اُتوکراسی ها و حکومت های خودکامۀ شرقی نیست. شاه از وقایع اطلاعات غلط داشت، بیهوش و از مردم بریده شده بود شاه در حال بیرون آوردن مملکت ایران از قرن یازده و هدایت آن بسوی قرن بیستم، یا شاید قرن بیست و یکم بود. ولی شور و اشتیاق او برای طی کردن صدها سال درطول عمرکوتاه خود، موجب بی احتیاطی هائی شده بود. بی احتیاطی و بی پروائی های یک مرد مدرن در برابر یک دنیای قرون وسطائی کما اینکه او را خیلی سرزنش می کردند که چرا در روز عید مسلمانان، با یونیفـُرم به مسجد جامع رفته و به جای اینکه مثل همه بر روی زمین بنشیند، با خود یک مُبلی به مسجد برده بود. بد زبانان ِتلخ گوی دیگر به این مطلب اشاره می کردند که:«شاه بانو، به جای اینکه مُحَجبه باشد، با کت و دامن پاریسی به مسجد آمده است» و حرفهائی از این قبیل... اگر این چیزها در غرب مضحک و خنده دار بنظر می رسد، در عوض، اصلاً خوشایند مردمانی نیست که در قرن یازدهم زندگی می کنند. مردم عوامی که در عصری دیگر بسر می برند کریستین اُکرنت ــ آیا شما شاه را از ظاهر خود بزرگ بین او، مسابقۀ تسلیحاتی، هزینه های هنگفت و سرسام آور، فساد مالی فراگیر اطرافیانی نامعقول و تحریک آمیز، برحذرداشته بودید؟ الکساندر دو مارانش ــ بله کاملاً کریستین اُکرنت ــ درمورد این افراط و تخطی ها، به او هشدار و اخطار می دادید؟ الکساندر دو مارانش ــ نه دقیقاً با این عبارات. این چیزها را میتوان بصورت سوالی مطرح کرد. مثلا:« سرورم، گمان می کنید که ثروت حاصل از نفت، آنگونه صحیح توزیع شده باشد كه بايد بشود؟» از این جور چیزها بود که می شد به او گفت، که البته كه تا آنجائی كه من ميدانم، اين صحبتها را فقط از من، و با کمال میل، قبول می كرد و نه از هيچ كس ديگر. چرا چنين بود؟ پاسخ آن ساده است. كساني كه دور و بَر او را گرفته بودند، به طرز وحشتناكی احساساتی بوده و از او می ترسيدند. همۀ آنها بلا استثناء دنبال اين بودند كه چيزی ازاو به دست آورند، كادو،پُست و مقام و هرنوع مزيت و فايده ديگری... من نه فساد مالی همواره از امراض انسان ها بوده و هست. در كشورهايی كه فساد مالی وجود ندارد، در واقع خود را با چنگ و دندان حفظ كرده اند، هر چند که! و اما در همه جای ديگر، رشوه و بخشش يك نوع رفتار سنتی و آباء و اجدادی ِزندگی محسوب می شود. پديدۀ رشوه در ايران، از آن روزی كه چاههای پرخير و بركت نفت ناگهان فوران كردند، رو به گسترش نهاد. نياگارائی از پول بر سر كشوری ريخت كه آمادگی و ظرفيت دريافت كردن آن را نداشت مأموران سرویس من، که در ايران حضور داشتند، پیش چشم خود ديدند كه چه ثروت های انبوهی انباشته شد، و چه دلال های بی شماری ثروتمند شدند. مطالعۀ دقيق تماسهای رمزی يا غیررمزی، به ما اين امكان را داد كه ازمکالمات بين قرقاول های قفس های گوناگون پی ببريم كه با چه اعداد و ارقامی و آنهم با چه تعداد شگفت انگيزی از صفر، بازی می كردند کریستین اُکرنت ــ و از ميان اینها، کدام فرانسوی ها؟ الکساندر دو مارانش ــ با تأسف برای فرانسه، آنجا هم مثل بقيه جاها، فرانسويان غالباً غایب بودند. ما خيلی كمتر از آنگلوـ ساكسون ها و آلمانی ها یا ايتاليايی ها فعاليت داشتيم. اتباع اين كشورها هيچ واهمه ای از اين كه برای لااقل چندين ماه در خارج از كشور خود مستقر شوند ندارند، خصوصا اگرموضوع به دست آوردن یک قرارداد آبدار مطرح باشد. در حالی كه فرانسوی ها، از راه نرسيده، ساعات باقی مانده برای رفتن را می شمارند تا مثلاً تعطيلات آخر هفته را به فرانسه برگردند. يكی از شخصيتهای مطرح عربستان سعودی داستان زير را برايم تعريف كرد که مربوط به زمانی است كه قيمت نفت بريل در بالاترين سطح خود قرارداشته است: يك روز يك هيأت نمايندگی عالی رتبه از يك شركت ژاپنی به سرپرستی قائم مقام رئيس، با يك هواپيمای اختصاصی از راه رسيدند. در معیت آنها مشاورين و تكنسين هايی از همه جور آمده بودند، كه اکثرآنها عربی حرف می زدند، آنها تا آن حد برايشان مهم بود كه بتوانند موفق به عقد قرارداد مهمی شوند كه با خود منشی هايی آورده بودند كه مستقيماً بتوانند مطالب را در زبانی كه زبان پيامبر بود، بوسيله ماشين تحريرهائی كه به زبان عربی تايپ مي كردند به رشته تحرير در آورند. خود شرقی ها هم حاضر بودند تا هر زمان كه برای برنده شدن لازم باشد در مملکت بمانند. و اين همان كاری بود كه شد کریستین اُکرنت ــ آيا برداشتها و اطلاعات خود را در مورد ضعف و شكنندگی رژيم ايران با مثلاً همكاران آمريكايی خود در ميان می گذاشتيد؟ الکساندر دو مارانش ــ با برخی از همكارانم از خانوادۀ آتلانتيك صحبت كرده بودم ولی آمريكايی ها خيلی طالب نبودند. در خارج معمولاً همكاران آمريكايی ما تمايل دارند بيشتر بين خودشان باشند. شيری را می نوشند كه با هواپيما برايشان فرستاده اند زيرا از اين طريق مطمئن هستند كه خطر آلوده شدن به ميكروب وجود ندارد. بدون ارتباط با جهان بیرون زندگی می كنند و ديد و بازديد های خود را به کوکتِل ها محدود می كنند. اين كارها بسيار ناخوشايند است. يكی از كاركنان سفارت شوروی در تهران که مسئول خريدهای سفارت بود به بازار ميرفت، همه را به خوبی می شناخت، با مردم سلام و احوال پرسی می كرد با آنها دست می داد و حتی با زبان فارسی عاميانۀ كوچه بازار با آنها صحبت می كرد. همين مرد سالها بعد به تهران برگشته بود تا اين بار پست مهمی را در سفارتخانه به عهده بگيرد. اين دقيقاً مصداق و نمونۀ كارهايی است كه بايد می كرديم. و البته ما هم سعی كرديم آنگونه عمل كنيم کریستین اُکرنت ــ آيا سعی كرديد براساس همين اصول، درنزديكان خمينی در نوفل لوشاتو درفرانسه نفوذ كنيد؟ الکساندر دو مارانش ــ اين كار وزارت كشور بود، چراکه اين مسئله درقلمروملی فرانسه واقع می شد. ولی ازاين بیم دارم كه دولت فرانسه ازآنچه كه در بين اطرافيان خمينی می گذشت بخوبی مطلع نبوده باشد...خمينی از كاست ضبط صوت برای ضبط كردن سخنرانی های آتشين استفاده می كرد که درآن مردم را به قیام، و نيروهای مسلح را به فرارازخدمت فرا می خواند. سپس اين كاست ها، در چمدان های ديپلماتیک، به برلين شرقی فرستاده می شدند، جائی كه درآن ستاد مركزی حزب توده يعنی حزب كمونيست غيرقانونی ايرانيان مستقر بود. اين بود كه ما به آنچه كه در برلين شرقی می گذشت علاقه مند شديم، متوجه شديم كه حزب تودۀ برلين شرقی، اين نوارها را درهزاران نسخه تكثيرمی كنند و بدون مشكل مرز و حمل و نقل، به ايران می فرستادند. در آنجا، اين نوارها، درتهران، داخل صندوقهای پستی انداخته می شدند و يا دراصفهان آنها را از روی ديوار به داخل حياط و باغچه ها می انداختند و به همين ترتيب درساير شهرها به اين ترتيب يك تكنيك مدرن در پخش و توزيع ويرانگرها افتتاح شده بود کریستین اُکرنت ــ و طبعاً اِلیزه را ازاين امر آگاه کرديد؟ الکساندر دو مارانش ــ در مورد فرانسه، به گونه ای عمل كردم كه ازخمينی بخواهند كه در پی يافتن سر پناهی دريك سرزمين خوش آب وهوا تر برای خود باشد. به عبارت ديگر، توصيه كردم كه ازعالیجناب بخواهند كه خاك فرانسه را ترك كند. يك روز صبح، مدير دفتر بسيار شايستۀ من، آقای ميشل رووسَن Michel Roussin با قيافه ای خندان وخوشحال پيش من آمد وگفت:«آقای مديركل، برنده شدید. فردا يا پس فردا، به آیت الله خمینی ابلاغ می شود كه بايد فرانسه را ترك نمايد. البته به طورمؤدبانه به او خواهیم گفت، ولی درهرحال خواهیم گفت.» خيالم راحت شده بود. فردای آن روز، تقريبا درهمان ساعت، مدير دفترم دوباره آمد با من صحبت كند، با قيافه ای گرفته ودست ازپا درازتر:« آقای مدير كل، خبرها چندان جالب نيستند. باد از سَمت ديگری می وزد. اومی ماند». غافلگيرشده بودم:«اَه! چرا می ماند؟ - سفيرايران به وزارت خارجه اعلام كرده بود، كه گويا از نظر شاه ايرادی در اينكه خمينی درفرانسه بماند، دیده نمی شود». كمی متاثرشدم، وازاو پرسيدم:«مطمئن هستيد؟». جواب داد:«بله آقا، كاملاً». مات ومبهوت ازاين خبرعجيب و تأسف بار، تصميم گرفتم به تهران بروم تا از زبان خود شاه، تأیيد اين تغییرباورنکردنی را بشنوم چهل وهشت ساعت بعد، با يك هواپيمای mystère20 رهسپارتهران شدم. آتش سوزی های متعدد، تهران را تيره و تاريك کرده بود. اعتصاب عمومی، فرودگاه پايتخت، مهرآباد، را فلج كرده بود. نه خدمات هوانوردی و نه سوختی برای هواپيماها وجود داشت. اين هواپيمای mystère20 هواپيمای خوبیست، ولی همانطوركه هوانوردان میگويند:«هواپيمای پا كوتاهی است». شعاع عملش خیلی کوتاه است.اين تنها عيب آن است. آقای ميشل رووسَن، دستيارم ويك افسرمتخصص جوان و برجسته، يعنی كاپيتان اِم. را به همراه خودم به ايران بردم. شب را درقبرس، درشهرلارناكا سپری كرديم. صبح زود، سوخت گيری كرديم و به طرف تهران پرواز كرديم. هنگامیکه به فرودگاه مهرآباد رسيديم، مردانی را ديديم كه با مواد منفجره ومحترقه در محوطۀ فرودگاه، دررفت وآمد بودند. برج كنترلی دركارنبود. به خدمۀ هواپيما دستوردادم كه هواپيما را ترك نكنند. با توجه به اينكه يك سيستم تماس با يكی ازنزديكان شاه را دراختيارداشتم، اتومبيلی درآنجا، از قبل منتظرما بود. پس ازعبورنه چندان آسان ازاين شهر بزرگ، كه خيابانهای آن از مردم عادی موج مي زد، شاه در يكی ازكاخهای خود، كه تا آن زمان نديده بودم، مرا دردفتری به حضور پذيرفت اوّلين چيزغیرعادی دراين اطاق كوچك، نور ملايمی بود كه بوسيلۀ يك لامپ بزرگ از يك آباژور بسيارزيبا درگوشۀ اتاق، برروی يك ميزگرد به داخل اتاق پخش می شد. شاه يك عينك دودی بزرگی، كه كاملا نيمی ازصورتش را پوشانده بود، برچهره داشت. هيچ وقت او را باچنان عينكی نديده بودم. پس از سلام واحوالپرسی های هميشگی، ناراحتی، بهت و سرگردانی خود را از شوك ناشی از رد نظرمن، مبنی بر دور كردن خمينی ازپاریس؛ آنهم به خواست خود اعلی حضرت، را به اطلاع او رساندم. بعد از اينكه اخبار واطلاعات مربوط به وقايع فرانسه را به عرض او رساندم گفتم:«سرورم، آيا شما قربانی اطرافيانتان و يا اطلاعات غلط ونادرست و يا حتی خيانت سفيرتان نشده ايد». پاسخ داد:«ابداً، اين كاملاً طبق دستورات خودم بوده است». شاه با مشاهدۀ حيرت و تعجب من گفت:«حالا كه فقط خودمان هستيم دلايلم را دراين مورد به شما مي گويم: اگر شما خمينی را درفرانسه نگه نداريد، او به دمشق درسوريه می رود. دراين صورت، بیش ازحد به ايران نزديك خواهد بود. اطلاعات دقيقی دارم حاكی ازاينكه اگر به دمشق نرود، درعوض به تريپولی نزد سرهنگ قذافی خواهد رفت، كه اين بدترين چيزی است كه ممكن است اتفاق بیافتد. نظربه اينكه روابط من با كشور فرانسه بطورفوق العاده ای، خوب وحسنه است، از شما می خواهم كه به استحضار رئيس جمهور برسانيد كه من روی دوستی شما حساب می كنم که .... دقيقاً اين جمله را ازخود شاه نقل قول می كنم كه گفت ــ پیچش را سِفت کنید ــ و نهايت امراينكه، من دوست دارم كه خمينی نزد شما در فرانسه بماند، که تحت كنترل خواهد بود با خودم گفتم اگرچه فرهنگ فرانسه را به خوبی می شناسد، ولی مطمئن نيستم كه در جريان سيستم«دمكراسی نرم»حاكم برفرانسه وامكانات ناچيزی را كه برای ساكت كردن اين مقدس مرد دراختيار داريم، باشد. غم انگيزترين لحظۀ اين ديدار وقتی بود كه شاه به من گفت:« دوست گرامی من، اين را بدان، كه هرگزمردمم را به گلوله نخواهم بست!». من هم که در فاصلۀ فرودگاه تا كاخ، آن دسته ها را ديده بودم كه ترس و وحشت را درشهرحاكم كرده بودند، در پاسخ گفتم:سرورم، دراين صورت، شما بازنده ايد درپايان جلسه پس ازاينكه با نهايت ادب و مهمان نوازی به سخنان من گوش داده بود، مرا تا جلوی درب اتاق مشایعت كرد. درب باز شد و نورتند سالن انتظاربه يكباره وارد نور ملايم اتاق شد. شاه قبل ازاينكه با من دست بدهد، عينك خود را برداشت. پيش ازخداحافظی به او نگاه كردم و صورتش را در نوركامل ديدم. همان چهرۀ آشنا و خودمانی بود كه چندين هفته قبل ديده بودم. به علت بيماری كاملاً شكسته وفرسوده شده بود. مردی كه اين بيماری را با خود به همراه داشت كسی بود كه بسياری ها به او تملق می كردند، دیگرانی ازاو متنفر بودند. كسی بود كه زحمات بسياری برای مملکتش كشيده بود. خلاصه اينكه كسی بود كه در رديف اوّل شخصيت های عصر ما جای می گرفت پس از چندين بارمتوقف شدن در پست ها ی نظامی ِبين راه، كه درآن سربازان اسلحۀ اتوماتيك خود را درفاصله يك متری از سَرم می گرفتند، بالاخره به فرودگاه رسيدم. هواپيمای ما به طرزمعجزه آسائی، سالم مانده بود فردای آن روز، وارد دفتر كار پرزيدنت ژيسكاردِستـَن Giscard d'Estaing شدم. پرزيدنت بلافاصله برای ملاقات با من ازجای برخاست:«خُب چه خبر». و برای اوّلين بار، بدون تشريفات رسمی و ادای احترام، گفتم:«اين همان لوئی شانزدهم است» درجواب اين سخن ِمن گفت:« يعنی، كارتمام است». با توجه به اينكه از زمان این دِرام و واقعۀ ناگوار(انقلاب) تاكنون، بارها و بارها به آن ماجراها فكر كرده ام، خيلی دوست دارم يك تاریخ دان متبحرومجرب، يك کارتطبيقی برای مطالعۀ شومی ونگون بختیهای لوئی شانزدهم، تزارنيكلای دوم ومحمد رضا شاه پهلوی تأليف نمايد. آنها، هر سه نفر مغلوب ضعف و ناتوانی خود شدند. اگر به اين پادشاهان به طور صحيح اطلاع رسانی شده بود واطلاعات واخبارصحيح به انها داده می شد، يك راه ديگری انتخاب می كردند، راه قاطعيت صريح، اين چيزی است كه می توانست در هر سه اين موارد، مسير تاريخ را عوض كند کریستین اُکرنت ــ وقتي كه شاه در تبعيد به سرمیبرد، آيا رفتارفرانسه و پرزيدنت ژيسكار دِستـَن اورا دلخورنكرده بود؟ الکساندر دو مارانش ــ در مورد اينكه آيا رفتار فرانسه او را ناراحت كرده بود اطلاعی ندارم: هیچ چيزی در اين مورد به من نگفت. اوايران را ترك كرد، بدون اينكه حتی يك فرستندۀ راديوئی يا يك تكنسين مخابرات با خود به همراه ببرد، تا به او اين امكان را بدهد كه با نيروهای كاملاً صادق و وفادارش در ارتش درتماس باشد. البته بعد ها اين نيروی وفادار، بیرحمانه مورد تصفيه و پاكسازی قرار گرفتند. نبايد از ياد برد که دستگاه اداری دولت كارتر، درتمایل ابلهانۀ خود، برای تغيير سيستم سياسی درايران، تا آنجا پيش رفت كه شاه تضعيف شده و ناتوان راچنان تحت فشار قرار داده بود، كه به نيروهای ارتش خود دستور داد كه دراين ماجراها هيچ واكنش وعكس العملی از خود نشان ندهند. حتی كار به جايی رسيده بود كه اين كارتر وصف ناشدنی، خيلی زود، ژنرال هاوز Hauser را به تهران فرستاد تا در جريان نشست هايش با اُمرا و فرماندهان نيروهای مسلح ايران، كه از بهترين ومجهزترين ارتش های منطقه بودند، و تماماً به تجهيزات، وسايل و جنگ افزارهای آمريكايی مجهز بودند، بفهماند كه در صورتی كه عكس العملی دراين قضايا از خود نشان بدهند، ديگرهيچ قطعه وتجهيزاتی برای آنها فرستاده نخواهد شد. به اين ترتيب بود كه خمينی را به قدرت رسانده وانقلاب شيعه به وقوع پيوست. مجموعۀ نيروهای مطيع ارتش، منتظر يك اشارۀ اعلی حضرت بودند تا واردعمل گردند، كه البته اين اشاره هيچ وقت به آنها نشد. ارتش ايران يك ارتش كلاسيك ومنظم بود. دربحبوحۀ جوش و خروش آشوب های بپا شده، چند زره پوش از گارد شاهنشاهی وارد عمل شدند. اينها درآن زمان جزء مجهزترين و مسلح ترين جنگ افزارهای مدرن محسوب می شدند اما فقط برای جنگ های منظم و كلاسيك تربيت وساخته شده بودند، و نه عليه شورشها و جنگهای انقلابی مثلاً، اين واحد های زرهی نمی توانستند درمقابل «كوكا مولوتف» هيچ كاری بكنند. مثل همه جا، و بخصوص در كشورهای مسلمان، نوشيدنی هايی از نوع كوكا كولا ،كه غير الكلی هستند طرفداران بيشماری دارند. علاوه براين، شايعاتی هم در گوشه و كنار، دهن به دهن می گرديد دال براينكه،«كولا» از نظرجنسی، محرك و شهوت آوراست. بنابراين مصرف كننده، زياد بود واين بطری های خالی درهمه جا يافت می شد. تكه پارچه های كهنه هم، كه مشكلی در بدست آوردنشان نيست. والبته، نفت و بنزين نيز. يك بطری + يك تكه پارچه + نفت يا بنزين = كوكتل مولوتف. اين گلوله های آتشين، از روی پشت بام ها برروی زره پوش های نظامی پرتاب می شدند، و به سرعت ، آنها را به صورت حریقی شعله ور در می آورد و سرنشينان و خدمه اين خودروهای زرهی را از پای درمی آوردند. در واقع هيچ وسيله ای برای مقابله با چنین دشمنی را دراختيار نداشتند چرا دولت وقت آمريكا، بهترين و قويترين متحد خود را دراين منطقۀ فوق العاده ناپایدار، و از لحاظ استرتژیکی حیاتی، محكوم واعدام كرد؟ شاید پاسخ اين سوال درمعجونی از كوته بينی، اطلاعات غلط، خامی وخوش باوری تاريخی یافت شود دوستان ماوراء اتلانتيك ما گمان می كردند كه سيستم دمكراتيك آنها و American Way of Live درهمه جا قابل اجرا است کریستین اُکرنت ــ آيا مجدداً شاه را در جاهای مختلفی كه در تبعيد بود، ملاقات كرديد؟ الکساندر دو مارانش ــ شاه كه درشرايط بسيار تأثرانگيزی ايران را ترك كرده بود، بلافاصله توسط آن بزرگمرد، که پرزيدنت سادات باشد، مورد استقبال قرارگرفت و او را سُکنی داد. بعداً، شاه به مراكش رفت، درآنجا او را دوباره ديدم، در شرايطی دراماتيك وغم انگيز. مَلك حسن دوم، پادشاه مراكش اورا به همراه خانواده سلطنتی مورد پذيرايی قرارداده بود و آنها را در يكی از كاخهای قديمی خود اسكان داده بود بعد ازمدت کوتاهی، اطلاع يافتم كه محافل اُپوزیسیون مراكشی درصدد برانگيختن آشوب ونا آرامی برآمده، ومی گويند:«مايۀ ننگ است برای ما که دركشورمان ازاین«خودكامه» پذيرائی واستقبال كنيم». حتی عکسی از یک دیوارنویسی درشهر کازابلانکا به من نشان داده بودند. برای یک مسلمان، كثيف ترين و نجس ترين حيوان، خوك است و بعد از آن سگ. بزرگترين دشنام درزبان عربی اين است«توله سگ!» برای اين دشنام، يك بازی با کلمات كرده بودند ومی گفتند:مَلك حسن سگِ شاه لذا به ديدن شاه مراكش رفتم تا به او بگويم كه حضور شاه ايران در كشور پادشاهی مراكش ممكن است مشكلات بزرگی ببارآورد. پادشاه به صحبت های من گوش داد ودرپايان گفت:«متوجه كه هستيد، من نمی توانم مهمان نوازی از مردی را كه درسخت ترين وغم انگيزترين لحظات زندگيش به سرمی برد، دریغ كنم. وانگهی، اويك پادشاه مسلمان است، و می دانید که برای ما مراکشی ها، میهمان نوازی یک تکلیف مقدس است. شاه اينجاست، وتا هروقت که بخواهد می تواند اينجا بماند. – سرورم، انتظار چنين پاسخی را از شما داشتم! ولی حالا مجبورم يك مسئله بسيارناراحت كننده ای را با شما در ميان بگذارم. اربابان جديد ايران، با يك سری آدم كـُش و جانی درخاورميانه قرارداد بسته اند، كه افرادی از خانوادۀ شما، مانند ملكه يا شاهزاده های جوان را برُبايند، تا بعداً آنها را با خانوادۀ شاه ايران مبادله كنند پادشاه كه با شنيدن اين صحبتها بسيارناراحت شده بود، با دستان گره كرده به مُبل و چهره ای گرفته، به من گفت:« نفرت انگيزاست، ولی اين مسئله، تصميمم راعوض نمی كند». سعی كردم اورا مُجاب كنم، به هر تكنيك بحث وجدلی كه می دانستم متوسل شدم، به وی یادآورشدم که ايشان نه تنها، پادشاه كشور پادشاهی مراكش است بلكه، تكاليف دينی او ونقش نگهبانی اوازتنگه جبل الطارق،که برای اردوگاه آزادی بسيارمهم و حياتی است، مسئوليت های دیگری هم بر دوش اومی گذارد. در پايان اين گفتگوی غم انگیز، فهميدم كه غير ممكن است که پادشاه مراكش بتواند ازشاه ايران بخواهد كه آن كشوررا ترك كند. لذا به او پيشنهاد كردم كه اين وظيفه سنگين را به من محول كند. اوهم پذیرفت ومسئوليت اين موضوع را به من واگذار كرد شاه ايران مرا درهمان قصری كه دراختيارش گذاشته بودند بحضور پذيرفت، شهبانوهم درآنجا حضورداشت. بچه ها را دوركرده بودند. يكی از تلخ ترين گفتگوهای زندگيم بود. كسی را در برابر خود داشتم كه تا چندی قبل يكی از قويترين مردان جهان بود، كه همه به او تملق می كردند وآرزومی كردند آنها را به حضور بپذيرد. چنین است پایان شکوه وعظمت این دنیا تهديدهای وحشتناكی را كه متوجه ميزبانش، يعنی خانوادۀ پادشاه مراكش شده بود، برای شاه تعريف كردم. مراتب نگرانی خودم، ازاستفادۀ برخی عناصر، ازحضور وی درمراكش را به اطلاع رساندم. شاه درخواست مرا مورد عنايت قرارداد و چنين بود كه فردای آن روز رفتم پيش مَلك حسن دوم، تا به اطلاع او برسانم كه تا دو يا سه هفتۀ ديگرعزيمت خواهند كرد. شاه به همراه اعضای خانواده اش به سوی جزاير باهاما پرواز كرد، و بعداً در مصراز دنيا رفت کریستین اُکرنت ــ نقشی که دراین مورد خاص ایفاء کردید، حاصل تحلیل خودتان از اوضاع و احوال بود؟ الکساندر دو مارانش ــ بله کاملاً کریستین اُکرنت ــ فرستاده وگـُماردۀ پرزیدنت ژیسکاردِستـَن نبودید؟ الکساندر دو مارانش ــ نه. هر دو حاکم مرا به معتمَد خود بودن، مفتخر کرده بودند. درجهت منافع کلی ومشترک، کارمی کردم امید ساعدی دانشجوی دکتری حقوق دانشگاه سوربُن ـ پاریس١ پاریس، مِـهـر ١٣٨٨ khabarnet

25-10-09, 10:13	#2 (permalink)
nobodynoone Staff Join Date: Jun 2007 Posts: 5,290 Credits: 130,074 Thanks: 4,020 Thanked 7,792 Times in 2,841 Posts	Vaghean heife ke in hame threade bi mohtava to portal miran vali ye hamchin threadi nemire. Kheili jaleb bood mamnoon __________________